СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО №16: Улаанбаатарын бохир гудамжууд Ерээд онд ганзагын наймаа дөнгөж эхлээд байлаа. Хил даван, урд хөршийг зорьж наймаа арилжаа хийгсэд маань эх орондоо буцаж ирэхдээ элдвийг гоочлон, шоолон ярьдаг байв. Тэдгээр ярианы нэг нь “хятадууд хаа таарсан газраа нус, цэрээ шууд хаячихдаг” хэмээн ихэд сэжиглэн, муучлана. Харамсалтай нь одоо бид өөрсдөө 1990-д оны эхэн үеийн сэжиглэн, шоолон ярьдаг байсан хятадууд шигээ болжээ. Улаанбаатар хотын гудмаар хөл гишгэхийн аргагүй шүлс, нус, цэр. Хамгийн сонирхолтой нь, өнөөх Эрээний хятадууд чинь одоо соёлжчихсон шүү. Эрээний гудманд та шүлс, цэрийг Улаанбаатарын гудманд хардаг шигээ харна гэвэл ёстой эндүүрэл. Улаанбаатар хотынхоо гудамжаар нэг их сайхан зүйл бодчихсон жаргалтай нь аргагүй алхаж явтал гэнэт хажуу талд хүр хар хийх чимээ гараад цочин харвал нэгэн этгээд цэрээ хаяахтай таарна. Эс бөгөөд нэг этгээд гэнэт зүүнээс гарч ирээд урдхан талд тань нэг хамрынхаа нүхийг дарж байгаад нөгөө талаар нь нусыг бол суга нийнэ дээ. Сурамгай гэж... За тэгээд гудамж талбай, орц хонгил ер нь 24/7 гэдэг шиг л хаана ч хэзээ ч нус, шүлсийг хайр гамгүй гадагшлуулдаг хүмүүс бий. Хүүхдийн тоглоомын талбай дээр хүртэл шүү. Тиймээс таны ялгаруулж буй тэдгээр зүйлс ямар сөрөг үр дагавартай талаар мэдээллийг хүргэе. ГУДАМЖИНД ШҮЛСЭЭ ХАЯСНААР ТА БУСДАД ХАЛДВАРТ ӨВЧИН ТАРААЖ БАЙГААГАА МЭДЭХ ҮҮ Шүлсний найрлагад асар олон хортой бодисууд агуулагдаж байдаг бөгөөд шүлсээ хаяснаар янз бүрийн халдварт өвчин халдааж болдог байна. "Хүн шүлсээ хаяснаар бусдад маш олон төрлийн халдварт өвчин тараадаг. Шүлсээр дамжин халдварлах маш олон өвчин бий. Эдгээрийн нэг нь сүрьеэ. Сүрьеэ өвчин агаараар дамжин хүнээс хүнд халдварладаг. Монголын хүн амын гуравны нэг нь сүрьеэгийн халдвартай. Тухайн гуравны нэг хэсгийн 10 хувь нь өвдөх эрсдэлтэй хүмүүс гэсэн судалгаа байдаг аж. Цэр, шүлсээ ил хаях нь бусдад сүрьеэ халдааж буй гол үзэгдлийн нэг” гэдгийг ХӨСҮТ-ийн эмч Б.Болысхан хэлж байна. Хаа сайгүй харагдах өнгө бүрийн нус, цэр, шүлс нь хөрсөнд шингэснээр элдэв төрлийн нянгийн амьдрах таатай орчинг бий болгодог Сүрьеэгээс гадна томуу, томуу төст өвчин үүсгэдэг бүх вирусүүд шүлсээр дамжин халдварлах боломжтой байдаг аж. Ерөөс хаа сайгүй харагдах өнгө бүрийн нус, цэр, шүлс нь хөрсөнд шингэснээр элдэв төрлийн нянгийн амьдрах таатай орчинг бий болгодог. Шинжлэх ухааны академийн Газарзүйн хүрээлэнгийн эрдэмтдийн Улаанбаатар хотын хөрсөнд хийсэн судалгаагаар нийт хөрсний 22 хувь нь бохирдолгүй, харин үлдсэн нь эмгэг төрөгч, мөөгөнцөрийн бохирдолтой гэж гарчээ. Энэ нь мэдээж зөвхөн нус, цэр, шүлс, шээснээс болж буй биш ч тодорхой хувийг эзэлж байгаа нь ойлгомжтой. Тиймээс биеэс тань ялгарч байгаа шавхрууг зүй зохистой гадагшлуулах нь иргэн хүний хамгийн том соёл, ухамсрын илэрхийлэл юм. 2018-09-21 35 175
СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО №11: Хогийг зөвхөн хогийн саванд хаядаг Дээрх шог зураг амьдрал дээр олон тохиолддог. “Энэ хогийг яана аа, арай дэндүү юм аа” гэж уулга алддаг хэр нь хүний нүд хариулж байгаад хогоо чулуудчихдаг хүн олон. Олон гэж яаж мэдэж байгаа юм гэж үү. Хаашаа л харна хөглөрч буй хогийг хараад л тэр. Дээр нь боловсон, соёлтой байна гэдэг боловсрол эзэмшсэн дипломоор үнэлэгддэггүй. Хөдөөний хүн хотод ирээд бусдын тав тухыг бодоод хогоо халааслаад явж байхад, хэд хэдэн сургуулийн диплом өвөртөлж, ганган сайхан хувцасласан мөртлөө идсэн чихрийн цаас, уусан ундааныхаа савыг чулууддаг нэгэн бий. Заавал бид бусдын хаясан хогийг түүгээд л эх оронч, энэрэнгүй сэтгэлтэн, нийгмийн баатар болох гээд байх шаардлага байхгүй. Бид "тарьсан" хогоо өөрөө цэвэрлэчихдэг, бусдад “хог битгий хаяач ээ” гэдгийг ойлгуулчихдаг бол л болох нь тэр. Тэгж чадвал Азийн цагаан дагина Улаанбаатарт амар сайхандаа жаргаж, аж төрөөд байна гэсэн үг. 2018-09-04 15 415
СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО №9: Сайн байна уу, баярлалаа, уучлаарай, зүгээр, баяртай Дээрх үгсийг хэлж заншил болоорой. Сайн байна уу? Францад байдаг ах маань хэдэн жилийн өмнө монголд ирчихээд “ерөнхийдөө л зандарч харьцах юм аа, ажил хөөцөлдөөд явахад загнуулсаар байгаад таарах юм” гэж билээ. Харин нэг удаа толгой сэгсрэн инээсээр орж ирлээ. Яасан гэтэл “орцны жижүүр шал угаагаад байхтай таарлаа. Сайн байна уу гэтэл өөдөөс том харснаа “өвчтэй хог вэ” гэнэ ээ намайг” гэсэн юм. Гэхдээ сүүлийн үед “ахиц дэвшил” нэлээд гарч байгааг дурьдах хэрэгтэй. Хэдхэн жилийн өмнө таксинд ороод “сайн байна уу” гэхэд өөдөөс “хаашаа явах юм” гэж мэндэлдэг байсан бол өдгөө хариу мэндлэх, эсвэл түрүүлж мэндчилдэг болж. Маш сайн тал. Ялангуяа төрийн албан хаагчид иргэдтэй эелдэг харьцаж, дээрх үгсийг амны уншлага мэт хэлж занших нь зүйтэй. 2018-08-31 31 997
СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО №8: Угаал үйлдэх нь Манай улсын иргэд дэлхийн зарим орны иргэдийн хажууд хувийн ариун цэврийн хувьд үнэхээр сайн гэдгийг юун түрүүнд дурьдах нь зүйтэй. Гэсэн хэдий ч “хүн хэлэхээс наашгүй” гэдэг үг байдаг тул ийм сэдэв хөндөж байгаадаа уучлалт хүсье. УСАНД ОРОХ Та цэвэрхэн байхын тулд заавал өдөр бүр ваннтай усанд хэвтээд байх шаардлагагүй. Дэлхий дахинд усны гачигдал тун удахгүй нүүрлэх нь ойлгомжтой болсон тул та 2-3 хоногтоо нэг удаад усанд ороход асуудалгүй. Өглөө бүр шүршүүрт орж заншвал /биеэ савандах үедээ усаа хаахад гэмгүй/ танд таатай мэдрэмж төрүүлэх болно. Харин 2-3 хоног өнжөөд нэг удаа усанд орох, усанд орохгүй удах тохиолдолд яах вэ? Усаар угаахгүй удвал үнэр ордог хэд хэдэн эрхтэн хүний биенд бий. - Ам - Суга, цавь - Бэлэг эрхтэн - Хөлийн хуруу Тиймээс эдгээр эрхтэнийг өдөр бүр угааж заншаарай. Эс тэгвэл танаас эвгүй үнэр ханхлах болно. Харамсалтай нь, танаас эвгүй үнэр ханхалж байгааг та өөрөө мэдэхгүй байх вий. Хот болон орон нутгийн гэр сууцанд амьдардаг иргэдийн хувьд өдөр бүр усанд орох боломж тааруухан нь ойлгомжтой. Гэвч халуун усны газрууд, саун душны газрууд олноор нээгдсэн нь сайшаалтай. Мөн гэр сууцанд амьдардаг ч дээр дурьдсан эрхтэнүүдээ өдөр бүр угаах боломж бүрэн байгааг хэлүүлэх юун. Ялангуяа хүүхдүүддээ угаал үйлдэх зан үйлийг дадал, зуршил болгон суулгавал нэн сайн. Мөн дотуур хувцсаа өдөр бүр сольж заншаарай. УГААЛ ХЭРХЭН ҮЙЛДЭХ ВЭ: - Шүдээ хэрхэн угаах талаарх заавар мэдээллийг шүдний аль ч эмнэлэгээс авч болно. Мөн шүдээ угаахдаа хэл, тагнайгаа заавал угааж байгаарай. Эртний монголчуудад ч хэлний хусуур байсан гээд бодвол энэ нь нэн чухал үйл гэдгийг бид эрт үеэсээ мэддэг байжээ. Та хэдийгээр шүдээ угаадаг ч хэлээ угаахгүй бол эвгүй үнэр гарсаар л байх болно. Мөн та шүдээ угаахдаа амны хөндий, хамраа цэвэр усаар зайлахаа бүү мартаарай. Өглөөд 1-3 аяга бүлээн ус ууж заншвал таны амнаас “хоосон ходоодны үнэр” гарах нь багасна. - Суга цавь нь ялангуяа халуун өдрүүдэд ихээр хөлөрдөг тул түүнийг өглөө, оройдоо хүйтэн бүлээн усаар шавшиж угаахаас аргагүй. Энэ үйлийг хийхэд танд заавал ванн хэрэг болохгүй. Хэдийнээ эвгүй үнэртэй болчихсон үед ч өглөө, оройдоо 7 хоног шавшиж угаахад л үнэргүй, цэвэрхэн болох болно. - Бэлэг эрхтэн. Бэлэг эрхтэн бол зайлшгүй өдөр бүрийн угаалга шаардана. Гэвч өдөр бүр угаахдаа савандахгүй гэдгийг санаарай. Өглөө гарахаасаа өмнө бэлэг эрхтэнээ бүлээн усаар шавшиж угааж заншаарай. Ялангуяа эмэгтэйчүүд сарын тэмдэг ирсэн үед өдөрт нэгээс доошгүй удаа угаал үйлдэх шаардлагатай. - Хөлийн хуруу хоорондхыг мөн өдөр бүр угаах нь зүйтэй. Эс тэгвэл үнэр орох болно. Хотын хүн танд амжилт хүсье. 2018-08-29 13 272
СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО №7: Дуут дохио, бүдүүн яндангийн чимээ, дрифтийг ямар үед хориглох вэ? Автомашины дуут дохиог “уураа гаргах хэрэгсэл”, заримдаа “ярилцах хэрэгсэл” болгон ашиглаж байгаа нь харамсалтай. АЙЛ БҮРИЙН ЦОНХНЫ ЦААНА “ХАРААЛЫН ҮГ” УРСАНА Хэрвээ та орон сууцны хорооллын дунд урдах машины жолоочтойгоо ойлголцохгүй асуудал тулгарвал машинаасаа буугаад ярилцаарай. Харин “дуут дохиогоор ярилцах” үед чинь тухайн орон сууцны цонх бүрийн цаана таныг хараалын үгээр булж байгаа гэдэгт огтхон ч бүү эргэлз. Хүний хараал идэж амьдрах сайхан байна гэж үү дээ? Орон сууцны нэг орцтой, есөн давхар байшинд 36 айл байгаа гэж үзвэл тэр айл бүрт биш юм гэхэд тодорхой хувьд нь нялх хүүхэд, хөгшин настай эсвэл, өвчтэй хүн байдаг. Эрүүл хүмүүсийн тав тухыг алдагдуулахын зэрэгцээ эдгээр хүмүүсийг таагүй байдалд оруулахгүйн тулд орон сууцны хороололд дуут дохио хэрэглэдэггүй. Гараашийн хаалгыг онгойлгохыг хүссэн, урдах жолоочтойгоо учраа олохоо байсан зэрэг нь зөвхөн таны асуудал бөгөөд амар 2018-08-28 32 487
СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО №6: Онгоцоор хэрхэн зорчих вэ? Юун түрүүнд хэрэв та нэг онгоцоор хамт явах зорчигчидтой зэрэгцээд зогсож байгаа бол танд онгоцноос хоцрох аюул тохиолдохгүй гэдгийг хэлмээр байна. Тиймээс шахцалдах, түрүүлж орохоор дайрах зэрэг нь бүдүүлэгт тооцогдоно. Ингээд эхнээс нь танилцуулъя. Онгоцоор нисэхдээ 2 цагийн өмнө нисэх онгоцны буудалд очсон байх нь танд тав тухтайгаар ачааны жингээ тохируулах, өөрийгөө бэлтгэх зэрэг боломжийг олгодог. Тиймээс аль болох эрт очиж байгаарай. Зорчигчийг шалгах үзлэгт орохдоо авч ороход хориглосон зүйлсийн жагсаалттай танилцаж, хориглосон зүйлс байгаа бол түүнийг даруй хогийн саванд хийгээрэй. Эс тэгвэл таныг шалгах хугацаа удааширч, арын хүмүүсийг тань хүлээлгэх болно. “Хориглосон” гэдэг үг нь “үнэхээр авч явж болохгүй” гэсэн үг болохыг битгий мартаарай. Хэрвээ таны биед метал суулгац байгаа бол урьдчилан мэдэгдэх нь шалгалтыг хурдасгах боломжтой. Мөн нөүтбүүкээ ил гаргахад бэлэн байх, бичиг баримтуудаа гартаа барьсан байх зэрэг нь асуудлыг хялбарчилна. 2018-08-27 41 1296
СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО №4: Олон нийтийн газар ялгадсаа гаргалгүй тэвчих нь Зарим нэг хүний шүлс, нусаа хаях ур чадвар тэмцээн зохиох хэмжээнд хүртэл хөгжжээ. Шүлснийх нь хол явахыг яана. Нусаа нийхэд хамарт нь юу ч үлддэггүй биз. Алчуураар арчсан мэт цэвэрхэн. Амьсгалын замаар дамждаг өвчнүүд орчны бохирдлоос үүдэлтэй. Сая гаруй иргэн шүлс, нусаа хамаа замбараагүй хаяхаар бид их л бохир орчинд амьдардаг байх нь. Шүлс таны амнаас гадагшилсан үедээ орчны бохирдлыг бий болгодог бол харин таны аман дотор байвал эрүүл мэндэд чинь хэрэгтэй. Шүлс нь хоол боловсруулахад оролцох, шүд цоорохоос сэргийлэх, амны хөндийг цэвэрлэх, ам хатаахгүй байх зэрэг олон сайн талтай. Тэр ч бүү хэл залуужуулдаг гэдэг. Хэрвээ шүлсээ хаяж байгаа хүн байвал тэр нь эрүүл мэндийн наад захын боловсролгүй, соёлгүй бүдүүлэг хүн гэсэн үг юм. 2018-08-25 26 1590
СОЁЛЫН ДОВТОЛГОО ХИЧЭЭЛ №2: Баруун гарын дүрэм Арван жилд байхад багш нарын “Баруун гарын дүрэм, баруун гарын дүрэм” гэж ягштал сануулдаг байсан үеийг мартсан хүмүүс бишгүй байх шиг байна энэ хотод. Дэлгүүр хоршоо, ер нь хаа газар шатаар өгсөх уруудахад баруун гар талаа дагаад явбал солонгос кино шиг зөрж чадахгүй чи наашаа, би цаашаа гэдэг асуудал үүсэхгүй шүү дээ. Ялангуяа ногоон гэрлээр зам хөндлөн гарах үед баруун гарын дүрмээ баримталдаггүйгээс яг л “америк хөлбөмбөг” тоглох гэж байгаа хүмүүс шиг өөд өөдөөсөө тулан, мөргөлдөхөөс наахнуур болно. Урсдаг шатны өргөн зэрэгцэж зогссон хоёр хүний хэмжээтэй ижил. Энэ нь урсдаг шатаар зорчихдоо зэрэгцээд зогс гэсэн үг биш. Харин аль нэг тал, ихэвчлэн баруун гар тал уруугаа шахаж зогсоод зүүн гар талаар нь яарсан хүмүүст явах зай гаргаж өг гэж байгаа юм. Гэтэл манайд олон хүн яг голд нь зогсчихдог. Олон янзын шалтгаанаар яарч буй тэр хүнд та саад болохыг хүсэхгүй байгаа биз дээ. Зөвхөн урсдаг шат гэлтгүй ер нь шатаар өгсөхдөө баруун талаа, буухдаа мөн баруун талаа барьж яваарай. 2018-08-23 23 456
 
 
У.Хүрэлсүх 2017 оны аравдугаар сарын 4-нд Ерөнхий сайд болсон. Түүний тэргүүлсэн Засгийн газрын үйл ажиллагаанд Та ямар дүгнэлт өгөх вэ?
Нийт 4465 санал өгсөн байна.

Дээшээ