Юань гүрний үеийн Монгол хатан, нярай хүүхдийн муми олджээ


2012-05-14 15:27 GMT+8

Юань гүрний үеийн Монгол хатан, нярай хүүхдийн муми олдсон талаар МУИС-ийн захирал С.Төмөр-Очир, МУИС-ийн Нийгмийн шинжлэх ухааны их сургуулийн захирал доктор, профессор Г.Эрдэнэбаяр, тус сургуулийн Археологи-Антропологийн тэнхимийн эрхлэгч доктор У.Эрдэнэбат нар өнөөдөр мэдээлэл хийлээ.

Баянхонгор аймгийн Баян-Өндөр сумын Засаг дарга Б.Идэрмөнх өнгөрсөн сарын 5-нд “Манай сумын дөрөвдүгээр багийн нутагт Дунд нурууны Шүүтийн өвөлжөөний хадны агуйд эртний хүний оршуулга давсан дотор муми маягаар хадгалагдаж байна. Сүүлийн үед ашиг хонжоо хайсан хүмүүсийн хөлд энэ дурсгал сүйдэх аюултай болж байна. Иймд дээрх оршуулгыг нэн яаралтай шинжлэн судалж өгнө үү” гэсэн хүсэлтээ өөрийн биеэр албан бичгээр МУИС-ийн Нийгмийн шинжлэх ухааны сургуульд хүргэсэн байна.

Энэхүү дурсгал нь дундад эртний нүүдэлчдийн үхэгсдээ оршуулж байсан өвөрмөц зан үйл болох хадны болон агуйн оршуулгын соёлд багтах нь гарцаагүй бөгөөд урьд өмнө нь ийм давсанд оршуулсан хадны оршуулга Монгол ба Төв Азиас огт илэрч судлагдаж байгаагүй билээ. Энэхүү мэдээллийн мөрөөр МУИС-ийн НШУС-иас археологич, доктор У.Эрдэнэбат ахлагчтай судалгааны багийг өнгөрсөн сарын 11-18-ны хооронд тухайн газарт томилж Монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгааны түүхэнд ховорт тооцогдох олдворуудыг малтан шинжилж авран хамгаалж чадсан байна.

МУИС-ийн томилолтоор Баянхонгор аймгийн Баян-Өндөр сумын нутагт ажилласан археологичид Дунд нурууны Шүүтийн агуйгаас гадна Бургаст, Гозгор толгой хэмээх газар Монголын дундад зууны үеийн түүхэнд холбогдох хадны оршуулгын нийт гурван дурсгалыг малтан шинжилсэн байна. Судлаачдыг очиход нутгийн иргэд эртний булшийг тонож сүйтгэсэн байжээ. Шүүтийн агуйд давсан дотор оршуулсан байсан гэх эртний хатмал шарилыг ухвар мөчид хүмүүс нэгэнт устгасан бөгөөд оршуулганд хэрэглэсэн гэрийн хана, модон эмээлийг эвдэж хаясан байв. Энэ булшнаас үлдсэн хүний яс болон дээл хувцасны үлдэгдлийг МУИС-ийн НШУС-д авчран судалж байна.

Бургаст хэмээх газраас олдсон хадны оршуулгаас XIII-XIV зууны үеийн 60 гаруй настай эрэгтэй хүний шарил ба хүүрт өмсгөсөн дээл хувцас, бүсний арал, нумын модны үлдэгдэл олдсон байна. Харин Гозгор толгой хэмээх газар Юань гүрний үеийн Монгол хатныг дөнгөж төрсөн, нэхий өлгийд боосон нярай хүүхэдтэй нь хамт оршуулсан байжээ. Хэдийгээр уг булшийг нутгийн малчид ухаж төнхөн, зарим эд зүйлсийг эвдэж устгасан боловч үлдэж хоцорсон эд өлгийн дурсгалын дотор Монголын эзэнт гүрний түүхэнд холбогдох, манай оронд байтугай дэлхийд анх удаа биет байдлаар олдож байгаа ховор нандин олдворууд цөөнгүй байлаа.

Тухайлбал, эндээс XIII-XIV зууны үеийн монгол эхнэр хүний өмсөж байсан богтаг малгайн үлдэгдэл,  брахми “ом” үсэгтэй болон элдэв-очир урласан бүтэн зэс хөөмөл чимэглэл, малгайн шанаавчин дээр сувдаар хэлхэж хийсэн сүйхэн чимэг, ювуу, тана эрдэнийн унжлагатай зэс ээмэг, бүтэн цас толь, шүдийг нь хугалсан модон сам олджээ. Шарилын дор тэмээний ноос зулж зээг тавьж оёсон гоёмсог хээ угалзтай эсгий ширдэг дэвссэн байжээ. Ширдэгний хээ угалз, хийж урласан загвар хийц зэрэг нь Төв Азийн эртний нүүдэлчид ба Хүннүгийн эсгий ширмэлийн урлагийн технологи дундад зууны монголчуудад цаашид уламжлагдан хөгжсөн болохыг нотолж буй бөгөөд Чингис хааны байгуулсан Монголын эзэнт гүрний хуучин нутаг дэвсгэрээс анх удаа биетээр олдож байгаа эрдэм шинжилгээний ховор үнэт олдвор юм.

Гозгор толгойн булшны он цагийг тогтооход туслах чухал хэрэглэгдэхүүн бол хус модоор бэхэлгээ хийж үйсээр ороож алтан хээтэй улаан торгоор бүрсэн богтаг малгай юм. Энэ булшнаас хатан хүний малгайн оройд өд тогтоох зориулалттай, хус модоор сийлбэрлэж хар бэхээр зураг зурж чимэглэсэн модон суурь олдсон байна. Мөн богтаг малгайг хийхдээ үйсэн дээр монгол бичгээр бичсэн ул мөр мэдэгдсэн байна. XIII зууны үед Монголд ирсэн гадаадын элчин жуулчдын тэмдэглэснээр баян чинээлэг, язгууртан эхнэрүүд малгайгаа улаан өнгийн торгоор бүрэх бөгөөд богтаг малгайн өндөр, гоёл чимэглэлийн байдал нь эзнийхээ нас намба, зэрэг зиндааг илтгэдэг байв.

Түүнээс гадна Гозгор толгойн хадны оршуулгаас улаан чий будагтай бүтэн модон аяга олдсон нь ёроолдоо хар бэхээр бичсэн дөрвөлжин үсгийн бичээстэй юм. Энэ нь уг аяганы эзний овгийн үсэг бололтой байгаа бөгөөд одоогийн байдлаар “хиян” гэж уншигдаж буй. Хэрэв энэ нь буруу биш бол Гозгор толгойн хадны хонгилд  оршуулсан залуу хатан нь Чингис хааны Алтан ургийн Хияд Боржигин овгийн хүн болж таарна. Нэхий өлгийд өлгийдсөн Юань улсын үеийн дөнгөж төрсөн монгол хүүхдийн шарил бараг 800 жилийн туршид тэр чигээрээ хадгалагдан үлджээ. Аз болоход  булшийг хөндөж тоносон хүмүүс хүүхдийн ясыг тарааж цацаж хаяагүй байсан.

Энэ олдвор бол ерөөс дэлхийд цөөхөн тохиолдох эртний хүн судлалын ховор хэрэглэгдэхүүн бөгөөд монгол хүний гарал удмын түүхийг генетикийн түвшинд судлах боломжийг олгож байна. Гозгор толгойн хадны оршуулгаас хүний яснаас гадна хонины хонттой шаант, дунд чөмөг, дал, богтосны яс олдсон нь талийгаачид хойлгын идээ болгон гуя, хаа дагалдуулдаг эртний Монголын оршуулгын зан үйлийн гэрч юм. Хулгайч нар хатны булшийг тонохдоо дээлийг тасдан хадны хонгилын урд буланд бөөгнүүлэн хаясан байв. Цэцгэн хээтэй, улаан өнгөтэй торгоор хийсэн, зөв энгэртэй, бүсэлхийгээрээ олон хуниастай урт хормойтой, урин цагийн дээлийн үлдэгдэл олдсон.

Хормойн хуниасны дотор талд савхиар хатуулга хийж оёсон бөгөөд дээлийг бүдүүн нэхээстэй өрмөгөөр доторлож байсан ажээ. Дээлийн цээжинд ханцуйг залгаж оёхдоо цэцгэн хээтэй хөх торгоор 4 см өргөн эмжиж оруулга хийжээ. Зах болон энгэрийн хэсэг үрэгдэн алга болсон боловч ар шилний хэсэгт мөн өмнө дурдсаны ижил хөх өнгөөр эмжиж шар торгон утсаар даруулж оёжээ. Торго угтаа улаан өнгөтэй байсан боловч олон зууны туршид өнгөө алдан гандаж шарласан байна. Дээлийн торгон дээрх дөрвөн дэлбээтэй цэцгэн хээг алтлаг өнгийн гялалзсан саатай утсаар нэхсэн нь зарим газар мэдэгдэж байна.

Шинээр олдсон ховор олдворын түрүүчээс Соёлын өвийн төвд албан ёсоор хандаж тусгай мэргэжлийн сэргээн засварлагчаар цэвэрлүүлэн бэхжүүлж, сэргээн засварлах ажил өрнөж байгаа. Олдворуудыг энэ оны өвөл Эзэн Богд Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойгоор МУИС-ийн НШУС-ийн Археологи-Антропологийн тэнхимээс санаачлан БСШУЯ, Монголын Үндэсний Музей, Хархорум Музейтэй хамтран зохион байгуулахаар төлөвлөж буй “Чингис хааны монголчуудын археологийн дурсгалууд” сэдэвт үзэсгэлэнд тавьж олон нийтэд толилуулах юм байна.

Б.Хэрлэн

GoGo Facebook Хуудас
АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд GoGo.mn хариуцлага хүлээхгүй.



НИЙТ СЭТГЭГДЭЛ 13 Их хариулттай Их таалсан
  • huul ?     72.161.117.110
    ertnii bul bunhanguud ba dinozavriin yasnuud bol zovhon mongoliin todiigui delhiin soyol tuuh sudlaliin hoor chuhal zuil baidag. huulia sahiulah huchtei zasaglal baina uu eronhiilogch elbegdorj helehdee 3 saya chingis serlee gejsen elbegdorj ene tonuulchin hulgaich mongolchuudiig chingis gej sh dee mongolchuudiig tavlaad baigaa ch yum shig....
    2013-08-04 0 0 Хариулах
  • Зочин     203.91.119.99
    odoo yasand dna-n shinjilgee hiij ur dung n batalgaajuulah heregtei. tegehgui bol hasguud, solongosuud, *** nar geed manai tuuhiig bulaatsaldaj tuuhiig oorsdiin sanaan duraar zohioj baigaa undestnuud olon baina.
    2012-05-14 12 0 Хариулах
  • Зочин     27.123.214.2
    mal bugd malnuud
    2012-05-14 0 2 Хариулах
  • Зочин     124.158.78.103
    энэ төмөр-очир мал энд яагаад сууж байгаа юм бол? энэ нээлтэд оролцсон юм уу? ухаантай царай гаргах гэж оролдож байгаагийн.
    2012-05-14 2 0 Хариулах
  • zochin     202.70.45.238
    yamar malnuud n bulshiig suitgedeg bnaa, huduunii muusain uher malchid l biz
    2012-05-14 12 7 Хариулах
  • Зочин     92.104.80.191
    hu.jaa nar end tend jeep mashintai segelj sendiileed yavaad baigaashd buh gazar nutgiig malchidad hariutsuulaad ogchmoor yum *** zevsgeer hangaad tav tavan ailaar bag bolood eeljleed haruul hamgaalaltand garch maliin hulgaigaas ch sergiilne shdee mal *** daad bgaa chin bas *** shdee
    2012-05-15 0 0 Хариулах
  • Зочин     202.170.84.7
    bayanhongoriin malnuud
    2012-05-14 3 8 Хариулах
  • zochin     203.91.119.90
    bayanhongoriin umtai malnuud baigaa umaaraa l oroldoj dee harin umgui malnuud ni duugai l gaihaad ongor l doo
    2012-05-14 1 2 Хариулах
  • Зочин     124.158.108.132
    heheh aigal tegee biz
    2012-05-14 4 4 Хариулах
  • Зочин     202.170.65.50
    chinii ter huduunii uher malchid geed baigaa humuus tiim yumand oirtdoggui yumaa. yos zanshlaa deedledeg humuus, gar hureh n baitugai oirtohgui ch ugui bh da.
    2012-05-14 25 2 Хариулах
  • zow     58.18.168.116
    ugaasaa malchid bol tegehgui ee ashig honjoo haisan chenjuud bas nuguu alt uhdag garuud ugui hiisen bhaa\ngehdee l odii zeregtei olsond bayar hurgeye\n
    2012-05-14 5 0 Хариулах
  • huue     195.19.138.129
    *** h.u.j.a.a *** хужа *** нанхиад гого юмтай админтай ахтунг!
    2012-05-14 0 0
  • hooe     195.19.138.129
    tegj uhaj tunhuj bhiig medsen hund ni shagnal amlaad ter muu hulgaichuud barij shiitgeechee! hairan um! odoo hil davaal hen negen hyatadiin huviin uzmert l yavaa bh daa
    2012-05-14 1 1
 
 

САНАЛ АСУУЛГА

Тухайн өдөртөө үйлчлэх 500 төгрөгийн тасалбараар нийтийн тээвэрт зорчих туршилтын хугацаа наймдугаар сарын 31-нд дуусна. Энэ үйлчилгээг цаашид нэвтрүүлэхийг та дэмжиж байна уу.
Нийт 10347 санал өгсөн байна.
  •  
     
  •  
     
  •  
     

Дээшээ