Б.Цогтбаатар: Эерэг хандлага+хариуцлага гэдэг зүйл л хамгийн чухал нь
Г.Одгарав Сэтгүүлч

Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэнгийн захирал Б.Цогтбаатарыг шинэ дугаарын зочноор урилаа.

“Бидэнд ирээдүйг гутрангиар төсөөлөх эрх байхгүй. Өнгөгүй гэж харвал бүрхэг байх болно” гэж тэрбээр ярьсан. Нийгмийн асуудал гэхээр болж бүтэхгүй, уруу дорой бүхнийг ам уралдан хэн ч ярьж чадна. Тэгвэл нийгмийн эрүүл мэндийн салбарыг тэргүүлж яваа залуу эрдэмтэн Б.Цогтбаатарын хувьд боломжгүйгээс гарцыг хайдаг гэж ам бардам хэлэв.

Эмч аавынхаа залгамж халаа болох гэж хүний их эмчийн мэргэжлийг эзэмшсэн ч өөрийнхөө хүсэл эрмэлзэлд хөтлөгдөн нийгмийн эрүүл мэндийн чиглэлд эргэлт буцалтгүй оржээ.

Тэрбээр 2005 онд АНУ-ын Колорадогийн их сургуулийн Эрүүл мэндийн удирдлагын хөтөлбөрийг шинжлэх ухааны магистр, 2014 онд Канадын Саймон Фрейзерын их сургуулийн Эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны сургуулийг доктор цолтойгоор дүүргэж, Канадын их сургуульд багшлахаас гадна тэндэхийн эрүүл мэндийн судалгааны хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтнаас төслийн зохицуулагч хүртэл хийсэн байна.

Аав минь эмэгтэйчүүдийн эмч болгох гээд
талийгаач Ардын эмч Жав багшид шавь оруулж байлаа

Амьдралыг өөрөөр харж, дахин нүдээ нээх мэт сэтгэгдэл хэзээ төрж байв?

Би эмч болох шийдвэрийг санаандгүй гаргасан юм. Эргээд харахад зайлшгүй гаргах шийдвэр байжээ. Есдүгээр ангиа төгссөн жилдээ аав ээж хоёрынхоо яриаг санаандгүй сонссон юм. Тэд маань “Таван хүүхдийн хэн нь эмч болох юм бол оо. Хоёр том нь өөр мэргэжил эзэмшчихлээ. Багууд нь жаахан байна. Уг нь Цогоо л сонгох байсан юм. Гэтэл өөр сонирхолтой байдаг. Энэ их мэргэжлийн номоо хэнд өвлүүлэх вэ” гэж ярьж байлаа. Аав минь эмч хүн л дээ. Энэ яриаг сонсоод ерөөсөө л эмч болъё гээд сонголтоо хийсэн. Одоо бодох нь ээ миний сонголт огт буруудаагүй. Би өнөөдөр  эмчээрээ ажиллаагүй ч нийгмийн эрүүл мэнд гэх зөв чиглэлээ сонгосон гэж боддог.

Аав нь эмч гэхээр багаасаа л эмнэлэгт “өссөн” байх нь ээ?

Тийм ээ. Эмнэлгийн коридор, тасаг, даргын оффист л тоглож өссөн. Манай аав 1972 онд Анагаах ухааны дээд сургуулийн Хүний их эмчийн ангийг төгсөөд улсад 44 жил ажиллаад сая тэтгэвэртээ суусан. Намайг маш олон зүйл хийхэд урам зориг өгч, хөтөлж, зааж сургасан тийм л хүн. Тэрбээр эх барих нарийн мэргэжлийг эзэмшсэн, эрүүл мэндийн удирдлагын  мастер цолтой.

Эмчээс нийгмийн эрүүл мэндийн мэргэжлийн замыг сонгох гэж багагүй төөрөлдсөн байх даа?

Их хөгтэй зүйл болсон. Намайг гуравдугаар курст сурч байхад аав өөрийн үндсэн мэргэжил болох эх барих эмэгтэйчүүдийн эмч болгож мэргэжлээ өвлүүлэх гээд талийгаач Ардын эмч Жав багшид шавь оруулсан. Тэгээд би хэсэгтээ Жав багшийг дагаж, шөнө жижүүрт хонодог байлаа. Хэчнээн хичээж оролдсон ч болж өгөөгүй. Дургүй ламд дарж байж сахил хүртээдэггүй юм байна л даа. Тавдугаар курсдээ доктор, профессор бөөрний их эмч Гэлэгжамц багшид шавь ороод хэсэг явлаа. Өнөөх дургүй ламд бас л нийцээгүй учраас өөрийн дур сонирхлоор Нийгмийн эрүүл мэнд, эрүүл мэндийн удирдлага, зохион байгуулалт чиглэл рүү сонирхлоо хөтөлсөн. Анагаах ухааны их сургуульд ороод л нэгдүгээр курсээсээ эрдэм шинжилгээний ажил хийгээд илтгэл тавьж, хоёрдугаар курсээсээ олон нийтийн чанартай тэмцээнүүдэд идэвхтэй оролцож эхэлсэн. Аавын түлхээсээр хэчнээн эмч болох гэж үзсэн ч болохгүй юм болдоггүй л юм билээ. Сургуулиа төгсөөд багшаар үлдэж ажиллаад Америк руу мастерт суралцахаар явсан. Тэгээд л эргэлт буцалтгүй нийгмийн эрүүл мэндийн салбар руу орсон.

Залуучууд боломжийг хүлээж суулгүй эрэлхийлэх ёстой

Залуучууд болгонд өндөр хөгжилтэй оронд сурах хүсэл мөрөөдөл байдаг байх. Гэтэл таны хувьд нийгмийн эрүүл мэндийн чиглэлээр Америкт мастер, Канадад доктор хамгаалсан. Энэ боломжуудаас хэрхэн атгав аа?

Мэдээж хүн болгонд л өндөр хөгжилтэй оронд сайн сургуульд сурах мөрөөдөл бий. Гагцхүү мөрөөдлөө төлөвлөгөө болгоход бидэнд өөрсдийн хичээл зүтгэл хэрэгтэй. Гол асуудал бол хэл, мөнгө, дараа нь сургуулийн шалгуураа ханган элсэж, суралцаж, төгсөж чадах чадвар. Ийм гурван зүйл байхад хангалттай суралцах орчин бүрдэнэ. Зарим хүн дээрх хүчин зүйлээс аль нэг нь байхгүй мөртлөө Ногоон карт, сугалаанд хожих юм шигээр хүлээдэг. Харин түүний оронд боломжийг эрэлхийлэх ёстой. Жишээ нь би Хойд Америк, Канадад есөн жил сурлаа. Дэлхийн хамгийн өртөгтэй хотуудад амьдарсан. Эхэлсэн зүйлээ нэр төртэй дуусгах ёстой. Эргээд миний амьдралд, үр хүүхдэд хэрэгтэй гэдэг үүднээс хариуцлагатай байхыг хичээсэн. Хичээлдээ сууна. Амьдрах орчноо бүрдүүлэхийн тулд ажиллана. Офиссын ч ажил хийнэ. Пицца ч зөөнө. Ажлыг голж болохгүй. Гол санаа бол суралцаж дуусах орчноо өөрөө л бүрдүүлсэн. Төр засгийн дэмжлэгийг тодорхой хэмжээгээр авсан ч энэ нь миний есөн жил суралцахад зарцуулсан өртөгийн өчүүхэн хэсэг. Би аав ээжээсээ мөнгө аваагүй. Тэдэнд нэмэрлэх ч боломж байгаагүй. Энд би юу хэлэх гээд байна гэхээр залуучууд боломжийг хүлээж суулгүй эрэлхийлэх ёстой. Хэлний хувьд ярья л даа. Шалгуурыг нь хангаж ороод төгсөх чадвартай байна гэж үзье. Мөнгөтэй байна гэе. Тэгвэл үлдсэн шалгуур болох хэлээ л сайн сурчих хэрэгтэй. Тэгээд сургуулиудад тэтгэлэгт материалаа өгөөд үз. Тэгэхээр явах магадлалаа нэмэгдүүлнэ шүү дээ. Тэгэхээр мөрөөдлийг зорилгоо төлөвлөгөө болгох ёстой. 

Канадын Саймон Фрейзерийн их сургуулийн Эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны сургуульд “Монгол улсын уул уурхайн салбарт Эрүүл мэндийн нөлөөллийн үнэлгээний тогтолцоог нэвтрүүлэх нь” сэдвээр Анагаах ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. Энэ ажлаар хоёр удаа Монголд төсөл хэрэгжүүлсний үр дүнд эрүүл мэндийн нөлөөллийн үнэлгээний дэмжлэгт орчин, хууль эрхзүйн үндэс бүрдсэн гэх юм билээ?

Докторынхоо сургалтыг 2010 онд эхлээд сэдвийнхээ шийдвэрийг 2011 онд гаргасан. Цаг хугацааны хувьд сонин үе байсан. Энэ сэдэв рүү орохоос өөр аргагүй гэдэг ч юм уу. Гадаадын хөрөнгө оруулалт манайх руу шууд цутган орж ирж байлаа. Уул уурхайн эзлэх хувь Монголын эдийн засагт эрс нэмэгдсэн. Өөрөөр хэлбэл эдийн засгийн салбарын гуравны нэг хувийг уул уурхай эзэлж байлаа. Энэ бүхэн юуг харуулж байсан бэ гэхээр уул уурхайн үйл ажиллагаа нийгэм, хүний амьдралын орчин хүний эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөхгүй байх ёстой. Тэрийг хэрхэн хангах асуудал ойлгомжгүй байсан. Түүнээс гадна эдийн засгийн өсөлтийг хүний амьдралын чанар, орчинд яаж эерэгээр ашиглах уу гэдэг хоёр асуудлыг эрхзүй, бодлогын түвшинд дэвшүүлэн тавихад барьц хэрэгтэй байсан. Тиймээс  эрүүл мэндийн нөлөөллийн үнэлгээг сонгож авсан. Тэр дундаа уул уурхайн салбараар дагнасан. Анх миний хувьд удирдагч багштайгаа хамтран Канадын Эрүүл мэндийн судалгааны институтэд Монголын уул уурхайн салбарт эрүүл мэндийн нөлөөллийн үнэлгээний тогтолцоо орчныг нэвтрүүлэх нэртэй төсөл бичиж дэмжлэг авсан. Тэрнийхээ хүрээнд Монголд нөлөөллийн үнэлгээний талаар ойлголт өгөх, ухуулга мэдээллийг багагүй өгсөн. Яагаад гэвэл эрүүл мэндийн нөлөөллийн үнэлгээ Монголд харьцангуй шинэ зүйл юм. Одоо ч гэсэн тэндээсээ салж чадахгүй байна. Үүний хажууд байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ гэж бий. Тэр ойлголт 1996 оноос бий болсон. Хууль эрхзүйн талаасаа бидэнд эрүүл мэндийн нөлөөллийн үнэлгээ нь энэ, ийм аргачлалаар хийнэ гэдэг дотоодын үндэсний чадавхи бүрдээгүй байсан. Нөгөө талаас заавал эрүүл мэндийн нөлөөллийн үнэлгээ гэдгийг хийе гэсэн хуулийн заалт байгаагүй учраас бид мэргэжлийн хүмүүстэй зөвлөж байгаад байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний хуулийн хүрээнд 2012 онд Байгаль орчны цогц хуулийг шинэчлэгдсэн байдлаар батлагдахад хувь нэмрээ оруулсан.  

Канадад байх хугацаандаа байгаль орчны сангийн оюутны шилдэг эрдэм шинжилгээний бүтээл, Саймон Фрейзерийн их сургуулийн Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит шагнал хүртсэн байсан?

Канадын Байгаль орчны сангийн оюутны эрдэм шинжилгээний шилдэг бүтээл сонин түүхтэй. Бид шагнал авахын тулд шалгаруулалтад материал өгөөгүй, түүнд зориулж ажил хийгээгүй юм. Канадад оюутныг сурч хөгжих, эрдэм шинжилгээний ажил хийх дэмжлэгт орчин дэндүү гоё. Бид орчны эрүүл мэндийн хичээлийн явцад багаар ажилладаг юм. Гурван канад оюутантай тавуулаа ажилласан. Канадын нийт хүн амын 90 орчим хувь нь Америкийн хилээс 100 милл дотор амьдардаг. Тэнд Нунавут гэж газар бий. Уул уурхайн чиглэлээр дэлхийд алдартай газар. Нунавутын байгаль орчин, цөөхөн уугуул иргэдийн эрүүл мэндийн асуудал хөсөр хаягддаг. Энэ сэдэв дээр дөрөөлж төсөлт ажил хийе гээд тухайн үед хэл ам дагуулж байсан Нунавутын ураны уурхай болоод тэнд амьдарч буй иргэдээр сар хагасын судалгаа хийсэн. Үр дүнгээр нь нийтлэл бичсэн. Уг нийтлэлийг манай багш нэг тийш нь илгээж шагнал урамшууллын мэдээ ирсэн. Хоёрдугаарт нь Саймон Фрейзерын их сургуулийн Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит шагнал хүртсэнийг би сайн удирдагчтай байсных гэж хэлнэ. Миний докторын судалгааны ажлын багш бол сургуульдаа их нэр хүндтэй, хатуу хэрнээ их жинтэй багш байсан. Энэ багшийн шалгуурыг давж шавь болсон нь миний зол юм даа. 

1 | 5 фото
1
1
1
1
1

Америк, Канадад есөн жил сурахдаа
өөрчлөлтийн хөдөлгүүр болох хандлагаас суралцсан

Та есөн жил Америк, Канадад сурсан гэлээ. Ер нь эдгээр орноос юуг эх орондоо тээж ирсэн бэ?

Миний тэндээс авсан зүйл бол эзэмшсэн мэргэжлээс илүү хандлага гэж хэлнэ. Тэр нь юу гэхээр хариуцлагатай, хийсэн ажлаасаа үр дүн гаргаж чаддаг, өөрчлөлтийн хөдөлгүүр нь болох хандлагаас суралцсан. Гол нь хариуцлагатай байх их чухал. Хөгжлийнхөө тодорхой цикл дээр явж байгаа манай орны хувьд дээш ахихын тулд шат шатандаа хүн болгон хариуцлагатай байх хэрэгтэй. Үйлчлэгч, онгоцны нисгэгч, сайд байна уу хамаагүй өмнөх хариуцлагаа ухамсарлах ёстой. Үүнийг би тогтолцоо бүрдэх гэж хэлэх болов уу гэж бодож байна.

Хүний нутгаас эрдэм өвөрлөн эх орондоо ирэхэд хамгийн түрүүнд юу бодогдож байв?
Хурдхан эх орондоо ирэх визээ өвөртлөх юмсан гэж бодож байлаа. Монголдоо ирэхэд харь гарагаас ирж байгаа юм шиг сэтгэгдэлтэй байгаагүй л дээ. Яагаад гэхээр Америк руу явахаасаа өмнө би сургуульдаа физиологийн багшаар ажиллаж байсан. Америкт судалгааны багт ажиллаж байхаа дундуур нь эх орондоо ирнэ. Дараа нь Монголдоо дөрвөн жил нийгмийн эрүүл мэндийн чиглэлээр ажилласан. Канадад сурч төслөө хэрэгжүүлж байх хугацаандаа Монголд арван удаа иржээ. Тэр юу хэлж байна гэхээр Монгол ахуйгаасаа гараагүй, ойрхон байсан гэсэн үг.

Та Канадад Саймон Фрейзерийн их сургуулийн Эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны сургуульд эрдэм шинжилгээний ажилтан, төслийн зохицуулагч, багш, Эрүүл мэндийн бодлогын хүрээлэнгийн гүйцэтгэх захирал хүртэл хийсэн. Тэнд карьераа өсгөх боломж байсан ч эх орондоо иржээ. Гэтэл өндөр хөгжилтэй орнуудад хөлөө олсон зарим залуучуудын хувьд буцах сонирхол бага байдаг юм шиг ээ?

Би ингэж хардаг. Тэд цаанаа хэрэгтэй байна. Тэнд их боломж байна. Тэр бүхэндээ баригдаж байна гэж хардаг. Харин зарим нь энд ирээд хөрсөн дээр бэхжиж ургах уу гэдэг асуудалд итгэлгүй  байдаг болохоор зүрхэлдэггүй болов уу. Миний хувьд ирсэн. Эндээ насаараа ажиллана.

 

Би нийгмийн эрүүл мэнд гэх энэ их потенциалтай салбарын
хурц гэрэл нь баймаар байна

Та нийгмийн эрүүл мэндийн мэргэжилтэй хүн. Энэ салбарыг тэргүүлж яваагийн хувьд нийгмийн хөгжилд юу хийж чадах бол?

Би өөрийнхөө боломж, хүч чадалд хэзээ ч эргэлзэж байгаагүй. Энэ л эрчээрээ нийгмийн эрүүл мэндийн салбарыг байвал зохих хэмжээнд нь хүргэж, бодитоор хөгжүүлэхийн тулд зүтгэнэ гэж боддог. Эрүүл мэндийн салбарын ачааллыг багасгаж иргэдийг эрүүлжих сэдэл, хүсэл, оролдлоготой болгохын тулд нийгмийн эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүдийг олноор бий болгох хэрэгтэй байна. Би нийгмийн эрүүл мэнд гэх энэ их нөөц боломжтой салбарын хурц гэрэл нь баймаар байна. Гэхдээ ихийг хийхийн тулд ганц бус олон гэрэл хэрэгтэй.

Хоёулаа цонхоор харах тухай жаахан ярья л даа. Цонхыг хүмүүс юу гэж ч тодорхойлж болно. Юуны цонхоор харж байгаагаас шалтгаалан янз янзын бодол ургах нь лавтай. Онгоцоор нисэж явахад танд ямар бодол төрдөг вэ?

Онгоцны цонхоор харахад янз янзын бодол төрнө. Заримдаа өөрийгөө сүрхий хүн болчихсон мэтээр бодох бол өөр нэг өдөр хүний зохион бүтээх чадварыг бишрэх жишээтэй.  

Тэгвэл автобусны цонхоор харах үед?

Нийгмийн бухимдлыг харна. Янз бүрийн бодол дурсамжууд төрнө. Шинэ санаа орж ирнэ. Телевиз үзэж байгаа юм шиг санагддаг. Болж бүтэхгүй зүйлсийг яаж боломж гэж харах вэ л гэж хичээнэ. Заримдаа энэ чинь харин хийчихмээр ажил юм биш үү ч гэж харна.

Нийгмийн хөгжилд өөрийнхөө зүгээс бодитой хувь нэмрээ оруулах мэдлийг танд өгвөл?

Бирд биелүүлэх гэж байгаа мэт шунахай хүсэл цухуйлгаад яах вэ. Ер нь хүн эрүүл байхад орчин, хандлага чухал нөлөөтэй. Тэр бүхнийг бий болгож гүйцэлдүүлэхэд юу хэрэгтэй байгаа түүнийг л хүсэх болов уу. Орчин эрүүл гэдэг нь гудамжаар явахад барилга дээрээс юм унаад гэмтээчихдэггүй. Зам гарахаар явахад согтуу жолоочид дайруулчихдаггүй. Ийм л аюулгүй орчин байх ёстой. Эрүүл хандлага гэдэг нь "би өвдчихлөө. Чи намайг эмчил. Эмчилж чадахгүй бол чи муу эмч" гэдгээс эсрэг ойлголт. Нийгмээ шимэгчилж амьдралгүй 21 дүгээр зууны иргэнийхээ үүргийг гүйцэтгэж амьдрахыг хэлээд байна л даа.

1 | 6 фото
1
1
1
1
1
1

Өөрийнхөө байр суурь, итгэл үнэмшил, үзэл бодлоо 
хэний ч өмнө хамгаалах чадварыг зориг гэх болов уу

Нийгмийг жаахан өөдрөгөөр харъя л даа. Таныхаар болж бүтэж байгаа зүйл юу байна?

Болж бүтэж байгаа зүйл бий л дээ. Наад зах нь залуучууд идэвхтэй амьдралын үндсийг ойлгож спортоор хичээллэж байна. Тэдэнд боломж бололцоог нь бүрдүүлж өгвөл тэд орчин үеийн залуу хүний жишгээр эрүүл зөв амьдарч чадна.

Таныг юу бухимдуулж байна?

Нэг хүнд ногдох газар нутгийнхаа хэмжээгээр хоёр хүн гурван километр нутагт амьдрах тийм өргөн уудам нутагт бид амьдарч байна. Нэг хүнд ногдох газар нутгийнхаа хэмжээгээр Канад, Австралийн өмнө жагсаж байна. Тэр их зайд чөлөөт цаг амралтаа зөв боловсон өнгөрөөдөг төвүүдийг байгуулмаар байна. Бидэнд харамгүй хайрласан цэнгэг ус, цэвэр хөрсөө хайрлан хамгаалмаар байна. Бид байгаа боломжуудаа зөв ашиглахгүй байна. Гэтэл өнөөдөр дөрвөн уулынхаа дунд шавааралдсаар амьдарч байна. Хүмүүсийн нягтрал их байх тусмаа нийгэмд сөрөг үзэгдэл ихэсдэг. Үүнийг эдийн засгийн өсөлт талаас нь эерэгээр харах л байх. Миний хувьд аливааг зөв төлөвлөж хиймээр санагддаг. Хот төлөвлөнө гэдэг ганц байшин барих асуудал биш шүү дээ. Нийгмийн болоод сэтгэцийн эрүүл мэндийн асуудал болох уур бухимдал, стрессийг бий болгож буй хүчин зүйлүүдийг тооцож үнэлж байж хотыг төлөвлөх нь зүйтэй. Бид тэр асуудалд өнөөдрийг хүртэл ямар ч төлөвлөлтгүй явчихлаа. Асар уудам нутагтай хэрнээ эндээ нягтраад нийгмийн сөрөг үзэгдлүүд дундаа аялдан дагалдахаар шийдчихлээ. Тэгэхээр энэ бүхэнд зоригтой шийдэл хэрэгтэй.

Зоригтой шийдлийг зоригтой хүн л хийнэ. Гэтэл нийгэмд зоригтой хүн ховордсон юм шиг ээ?

Чи бид хоёр энэ асуудалд санал нийлэх гээд байна. Энэ асуултанд иргэнийхээ хувиар хариулъя. Зөв гэж үзэж байгаа зүйлээ хүн нийгмийнхээ өмнө хамгаалдаг байх хэрэгтэй. Өөрийнхөө байр суурь, итгэл үнэмшил, үзэл бодлоо  хэний ч өмнө хамгаалах чадвартай байвал үүнийг зориг гэх юм болов уу.

Та хэр зоригтой, шударга хүн бэ?

Нийгмээ мэдэрч, зориг гаргах үедээ гаргах хэрэгтэй. Түүнээс биш залуу насны ааг омгоо харуулах гээд  дайраад байж болохгүй. Нийгэм бол хүмүүс хоорондын ойлголцол, хүндлэл дээр тогтдог учраас зайлшгүй гэсэн үедээ зоригоо гаргах нь зөв.

Бидэнд ирээдүйг гутрангиар төсөөлөх эрх байхгүй

Ирээдүйг хэрхэн харж байна?

Ирээдүй залуучууд бидний гарт шүү дээ. Учир нь бид Монголын нийгмийг авч явах тэр буухиаг өмнөх үеэсээ аваад дараагийн үедээ хүргэж өгөх үүрэгтэй. Тэгэхээр энэ хоёр үеийн хооронд ангал үүсгэчихмээргүй байгаа биз дээ. Тиймээс өөрсдийнхөө хийх зүйлийг хийж түүхэн үүргээ гүйцэтгэх ёстой. Бид ирээдүйгээ өнгөгүй байна, өөдгүй гэж харвал ирээдүй тийм л байна. Хүн хүсэж байгаа ажлаа л хийдэг шүү дээ. Тэгэхээр ирээдүйгээ өөдрөгөөр харахаас өөр аргагүй. Бидэнд ирээдүйг гутрангиар төсөөлөх эрх байхгүй. Сайхнаар төсөөлж байж ахиц гаргана. Дараа үедээ дэвшилттэй зүйл өвлүүлж тэднийг ирээдүйд нь бэлтгэх ёстой.

Амжилтыг юу гэж тодорхойлох вэ?

Өөрөө өөртөө сэтгэл хангалуун байгааг л хэлнэ. Амжилтын хэмжигдэх нэгж нь харьцангуй. Бусад хүмүүст нийцсэнд бус өөрийнхөө хийсэнд сэтгэл ханах нь амжилт. Би найзууддаа хэлдэг юм. Оготны хамраас цус гаргачихаад уулзъя гэдэг. Хувийн амьдралдаа ахиц гарч хүүхэдтэй болох, шинэ мэс заслын ард гарах гээд л бүгд л оготны хамраас цус гаргаж байгаа хэрэг. Гол нь өөрөө л амжилтаа мэдэрч байх ёстой.

Тантай уулзахад их өөдрөг хүн юм шиг. Өөртөө энэ хандлагыг хэрхэн бий болгосон бэ?

Би хүнийхээ хувьд бол баярладаг, шаналдаг манай нийгмийн залуучуудын түгээмэл нэг зураг. Чи оновчтой тодорхойлж байх шиг байна. Миний хандлага өөдрөг. Ийм байхаас ч аргагүй. Яагаад гэвэл бид нийгмийн хөгжлийнхөө нэг үед явж байна. Дэлхийд хүмүүс ямар амьдарч байгааг харсан. Тэнд байгаа боломж бололцоог энд авчиръя л гэж тэмүүлж яваа. Нөгөө талаас өөдрөг байж сэтгэцийн эрүүл мэнд талаасаа өөрсдийгөө хүчирхэгжүүлнэ. Өндөг тахианы хувьд аль нь анхдагч вэ гэж маргавал миний хувьд эерэг хандлага гэж хэлнэ.

Ярилцсанд баярлалаа.