Үелэх системийн 82 дахь элемент ЭДИЙН ЗАСАГТ нөлөөлөх нь

Сэтгүүлч А.Ихсанаа

2017-02-20 12:00 GMT+8

ХАР ТУГАЛГА МАНАЙ ЭДИЙН ЗАСАГТ 491 САЯ АМ. ДОЛЛАРЫН ХОХИРОЛ УЧРУУЛНА

Менделеевийн үелэх систем дээрх дэс дугаар бүхий химийн элементүүдийн дунд хүнд хэрэгтэй нь ч бий, хэрэггүй нь ч бий. Хүний дуртай нь ч бий, дургүй нь ч бий. Гэхдээ энэ удаад зөвхөн 82 дахь элементийн тухай өгүүлнэ.

Сүүлийн үед орчны бохирдлын талаар ярих болсонтой холбоотойгоор хар тугалга бидний үр хойчид ямар аюул авчирч буйг, хэрхэн заналхийлж, эрүүл мэндэд нь нөхөж баршгүй хохирол учруулдаг тухай бид улам ихээр мэддэг болов.

Үелэх системийн 82 дахь элемент болох хар тугалга барууны орнуудын хувьд аль өнгөрсөн зууны асуудал. Харин манайхтай адил хөгжиж буй орнуудад шийдэлд хүрээгүй асуудал.

Нью-Йоркийн анагаах ухааны их сургуулийн Хүүхдийн өвчин судлалын тэнхимээс 2013 онд “Хүүхдийн цусан дахь хар тугалгын хэмжээ эдийн засагт нөлөөлөх нь” сэдвээр дэлхийн орнуудыг судалжээ.

Судалгаанд бага болон дунд орлоготой орнуудыг жагсаасан бөгөөд АНУ, ХБНГУ зэрэг орныг жишээ болгон харьцуулсан аж. Ингээд бага болон дунд орлоготой орнуудын 5 хүртэлх насны хүүхдүүдийн цусан дахь хар тугалгын хэмжээ тухайн улсын жилийн эдийн засагт ямар хор хохирол учруулж болохыг тооцоолсон байна.

Тэдний тооцоолсноор бага болон дунд орлоготой орнууд хар тугалгаас болж жилд 977 тэрбум ам. долларын алдагдал хүлээж байгаа бөгөөд:

  • Африкийн орнууд 134,7 тэрбум ам. доллар
  • Латин Америкийн орнууд 142,3 тэрбум ам. доллар
  • Азийн орнууд 699,9 тэрбум ам. долларыг олох боломжоо алджээ.

Орнуудаар нь жагсаавал:

  • Уганда – 3,54 тэрбум ам. доллар / ДНБ-ий 7,85 хувь
  • Пакистан – 37,9 тэрбум ам. доллар / ДНБ-ий 8 хувь
  • Афганистан – 2,74 тэрбум ам. доллар / ДНБ-ий 7 хувь
  • Энэтхэг – 236 тэрбум ам. доллар / ДНБ-ий 5 хувь
  • Монгол – 491 сая ам. доллар / ДНБ-ий 4 хувь
  • БНХАУ – 227 тэрбум ам. доллар / ДНБ-ий 2 хувь

Хар тугалга хүүхдийн тархины хөгжилд сөргөөр нөлөөлж, сэтгэн бодох чадварыг бууруулдаг тухай бид өмнө нь нийтэлж байсан. Тэгвэл сэтгэн бодох чадвар буурснаар хожим насанд хүрэхэд эдийн засгийн чадамж нь мөн тодорхой хэмжээгээр буурах юм.

Түрүүн дурдсанчлан хар тугалга гэдэг өндөр хөгжилтэй, барууны орнуудын хувьд аль өнгөрсөн зууны асуудал болсон бөгөөд аль хэдийнэ шийдэл, арга замыг нь олж чаджээ. ХХ зуунд хар тугалганы хор хохирлыг бууруулж, хүүхдийн цусан дахь хэмжээг нь багасгаж чадсанаар эдгээр орны хувьд эдийн засгийн өгөөж нь жилд 2,45 их наяд ам. доллартой тэнцэх болсон аж.

Гэтэл бага болон дунд орлоготой орнуудын хувьд хүүхдүүдийн цусан дахь хар тугалгын хэмжээг тооцоолж үзэх нь хомс бөгөөд эрүүл мэнд, эдийн засагт үзүүлэх хор хөнөөлийг нь хангалттай судалж үздэггүй.

Тиймээс судалгаа, хэрхэн сэргийлэх зэрэг ажлыг зайлшгүй хийх шаардлагатай.

Гэмт хэрэгтэй холбогдсон ХАР ТУГАЛГА

Аливаа улс орны эдийн засагт, гэмт хэргийн үзүүлэх нөлөө өндөр

2013 оны нэг, хоёрдугаар сарын Mother Jones сэтгүүлд Кевин Драмын “ХАР ТУГАЛГА:Америкийн гэмт хэргийн жинхэнэ Элемент” хэмээх нийтлэл гарсан юм. Энэхүү нийтлэлд Америкийн гэмт хэрэг болон хар тугалгатай холбоотой бүхий л судалгааны ажлыг нэгтгэж, тун өвөрмөц таамгийг дэвшүүлжээ.

Хар тугалга шийдвэр гаргах, сэтгэл хөдлөлөө удирдах хэсгийг гэмтээнэ

Тэр нь хүүхэд ахуйдаа хар тугалгад хордож өссөн хүүхэд насанд хүрээд гэмт хэрэгтэн болох магадлал өсдөг гэсэн таамаг байв. Кевин Драм 1960-аад оноос гэмт хэрэг өсөх болсон хийгээд 1990-ээд оноос эрчтэй буурч байсныг хар тугалгатай холбон тайлбарласан юм.

Ерөнхийдөө “Хар тугалгын хольцтой шатахууны хэрэглээ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор тухайн үед хүүхэд байсан хүмүүс насанд хүрээд гэмт хэрэгтэн болох магадлал өндөр байсан бол хар тугалгын хольцтой шатахууныг хориглосноор эсрэг үр дүн гарсан” гэж тэрээр үзжээ.

Түүний таамаг үнэн байж болох хэд хэдэн баримт бий. Нэгдүгээрт Драм 23 жилийн үечлэлтэйгээр таамгаа дэвшүүлсэн бөгөөд 1940, 50-иад оны үед амьдарч байсан бага насны хүүхдүүд 60-70-аад оны үед насанд хүрээд гэмт хэрэгтэн болох магадлал өндөр байсан гэжээ.

Хоёрдугаарт, хар тугалгын хольцтой шатахууны хэрэглээ болон гэмт хэргийн гаралтын хамаарлыг өөр бусад орнууд судалж үзэхэд мөн ойролцоо үр дүн гарч байв. Түүнчлэн хар тугалгын хэрэглээг аажмаар бууруулсан орнуудад гэмт хэргийн гаралт аажмаар буурсан байхад эрс шийдвэр гаргасан орнуудад гэмт хэрэг огцом буурч байжээ.

Харин гуравдугаарт, хар тугалгатай холбоотой гэмт хэргийн тоо баримтыг тооцож үзэхгүйгээр эрүүл мэндийн судалгаануудыг жишээ болгон тооцоход энэ химийн элемент хүний тархинд эдгээх аргагүй хөнөөл учруулдаг гэдгийг бид мэдэж авсан. Сэтгэн бодох чадварт нөлөөлнө. Шийдвэр гаргах, сэтгэл хөдлөлөө удирдах хэсгийг гэмтээнэ гэдэг гэмт хэрэгтэй холбож болох бас нэгэн таамаг.

Хар тугалга хүнийг түрэмгий болгодог гэдэг ганцхан тайлбар л гэмт хэрэгтэй холбож болно гээд ногоон гэрэл асааж буйтай адил юм.

Шатахууны тухай товчхон...

Хар тугалгын агууламжтай шатахууны улмаас хүүхдийн цусан дахь хар тугалгын хэмжээ их байсан гэж дээр өгүүлсэн. Тэгвэл энэ асуудал Монголд хамаарах эсэх нь бас нэг зүйл.

1921 онд Томас Мидгли хэмээх эрдэмтэн өөрийн лабораторидоо тетраэтилийн хар тугалгыг гарган авч машины хөдөлгүүрийг урьд өмнөхөөс илүү сайн ажиллуулах аргатай болжээ.

Гэхдээ энэ төрлийн бодисын агууламжтай шатахууныг манайд ашиглахыг хориглосон бөгөөд “Монгол улсад ашиглахыг хориглосон Химийн хорт болон Аюултай бодисын жагсаалт”-д тетраметил болон тетраэтил багтсан байна.

Эргээд ГЭМТ ХЭРЭГ

Оксфордын их сургуулийн сэтгэл судлаач, доктор Бернард Геш BBC агентлагт өгсөн ярилцлагадаа “Хэрвээ гэмт хэргийн шалтгааныг мэдмээр байвал хар тугалга хүнд хэрхэн нөлөөлдөг болохыг ойлгох хэрэгтэй” гэжээ.

Тэрээр “Хар тугалга хүний тархины хөгжилд сөргөөр нөлөөлж, нөхөн сэргээх боломжгүйгээр гэмтээдэг. Ийм хор уршигтай болохыг нь олж тогтоосон олон судалгааны ажил бий. Хүний сэтгэн бодох, төлөвлөгөө гаргах, сэтгэл хөдлөлөө удирдах хэсгийг гэмтээдэг учраас тун хөнөөлтэй бодис.

Тэгэхээр тархи хүнийг шийдвэр гаргахад нөлөөлдөггүй гэдгийг батлаагүй тохиолдолд хар тугалга гэмт хэрэг хийх нэг шалтгаан болдоггүй гэж болохгүй” гэсэн юм.

Ерөнхийдөө хар тугалга хүнийг буруу шийдвэр гаргахад хүргэдэг гэж ойлгоход буруутахгүй.

ГЭТЭЛ ЯАГААД ЭНЭ ТААМГИЙГ БҮГД ХҮЛЭЭН ЗӨВШӨӨРДӨГГҮЙ ВЭ?

Мэдээж хэрэг эрдэмтэд болоод өнгөрсөн үйл явдлуудад дүн шинжилгээ хийсэн. Түүнчлэн хүн үнэхээр бага насандаа хар тугалгад хордсоны улмаас хожим аймшигтай гэмт хэрэгтэн болдог эсэхийг нотлохын тулд хэдэн мянган хүүхдүүдийг хар тугалгаар хордуулж болохгүй.

Хар тугалгаас болж хүмүүс гэмт хэрэгтэн болдог хэмээх таамагт итгэдэг хүмүүс гэмт хэрэг судлаачид, мөрдөгч нар хайрцагнаас гарч сэтгэж чаддаггүй учраас хүлээн зөвшөөрдөггүй гэж буруутгах явдал бас бий.

Гэхдээ Кентийн их сургуулийн криминологийн профессор Рожер Меттью “Би ямар ч холбоо олж харахгүй байна. Хэрвээ хар тугалга хүнд нөлөөлдөг юм бол, тэр нь яагаад заавал гэмт хэрэг байх ёстой юм?” гэжээ.

Тэрээр хүнийг гэмт хэрэг хийхэд хүргэдэг олон шалтгаан байдаг хэдий ч тархины буруу үйл ажиллагаа нөлөөлнө гэж үзэхгүй байгаа аж. Меттьюгийн хэлснээр “Хүмүүс гэмт хэргийг тухайн хувь хүний онцлог шинжтэй холбогдуулан тайлбарлах нь бий. Жишээлбэл нүд нь ойрхон байрласан, илүү хромосомтой зэргээр. Гэвч энэ мэт зүйлс хэзээ ч батлагдаж байгаагүй. Харамсалтай нь ийм тохиолдол байнга гардаг. Тэгэхээр хоёр талтай. Тийм бас Үгүй” гэжээ.

Хэдийгээр хар тугалга шууд нөлөөтэй гэдгийг нотолж чадахгүй байгаа ч гэсэн 60-70-аад оны үед АНУ-д гэмт хэргийн гаралт нэмэгдсэн, 90-ээд оноос огцом буурсан гэдэг баримт дээр хар тугалгатай шатахууны хэрэглээ өмнө үед нь нэмэгдээд, дараа үед байхгүй болсон гэдгийг нийлүүлээд харахад хар тугалга ямар нэгэн нөлөө үзүүлсэн гэдэг нь харагдана.

GoGo Facebook Хуудас
 
 
Иргэдийн архи, согтууруулах ундааны хэрэглээг хэрхэн бууруулах боломжтой вэ?
Нийт 77 санал өгсөн байна.

Дээшээ