Г.Бат-Эрдэнэ

Гоо сайхны мэс засалч, доктор
Г.Бат-Эрдэнэ: Сургуулийнхаа шилдэг төгсөгч болж, дипломоо Фидел Кастрогоос авч байлаа

-Сургуулиа төгсөж ирээд л УБ Сонгдо эмнэлэгт ажилласан уу?

-2012 оноос Сонгдо эмнэлэгтээ ажиллаж байна. Би Куба Монголын Засгийн газар хоорондын гэрээгээр суралцсан л даа. 

-Та яагаад Кубад сурахаар сонгосон бэ?

-Сонирхолтой санагдсан. Кубад сурахын өмнө Монголынхоо Анагаахын дээд сургуульд нэг жил сураад, дараа нь гадаадын анагаахын сургуульд элсэх шалгалт өгнө. Одоо ч гадаадын сургуулиудад элсэхэд тэр шалгуураар л явдаг. Социалист системийн үед манай улс Кубатай оюутан солилцооны хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг байсан. Куба орон бол Карибын тэнгисийн жижиг арлын улс. 1990 онд ардчилсан тогтолцоонд шилжсэнээр энэ хөтөлбөр зогсоод таван жил болсны дараа анхны монгол оюутан болж би Куба улсын анагаах ухааны их сургуульд сурахаар явж байсан. Тухайн үедээ испани хэлээр “А” ч гүй л байлаа. Хэдийгээр хаалттай ертөнц рүү ганцаараа явсан ч залуу насны хүсэл мөрөөдөлдөө хөтлөгдөөд их л баяртай байсан даа.

-Нөхөн сэргээх, гоо сайхны мэс засал гэхээр ямар мэс заслууд хийж байна вэ?

-Нөхөн сэргээх мэс засал /пластик/ анагаахын шинжлэх ухааны мэс заслын нэг томоохон салбар. Олон улсад нөхөн сэргээх мэс заслын салбарт нөхөн сэргээх мэс засал, гоо сайхны мэс засал, түлэнхийн нарийн мэргэжлийг багтаан ойлгоно. Харин гоо сайхны мэс засал уг салбарын ердөө 30 хувийг л эзэлдэг. Дээрх гурван чиглэлээр мэс засал хийдэг эмчийг пластик мэс засалч буюу Plastic surgeon гэж хэлээд байгаа юм. Тэгэхээр пластик мэс заслын эмч төрөлхийн болон олдмол гажгуудыг  засах мэс засал, гоо сайхны мэс засал түлэнхийн нарийн мэргэжлийн үйлчилгээ  давхар үзүүлдэг гэсэн үг. Зөвхөн гоо сайхны хэдэн хагалгаагаар энэ салбарыг төсөөлбөл ядмаг ойлголт болно. Монгол Улсын хэмжээнд төрөлхийн гажгийн бүртгэл, судалгаа дутмаг.

Хүн амын тоо өсөж, нөлөөлөх хүчин зүйлс нэмэгдэх тусам, жирэмсэн үедээ эрүүл мэнддээ халгаатай зүйл хэрэглэсэн зэргээс хамаарч хүүхэд гажиг согогтой төрөх тохиолдол бий. Нөгөө талаар олдмол гажгууд байна. Янз бүрийн осол гэмтэл, түлэнхий, зодоон цохионоос үүдсэн гажгуудыг мэс заслын аргаар засна. Гаднын орнуудад түлэнхийн нарийн мэргэжлийн эмч нь тусгайлан бэлтгэгдсэн байдаг. Манайд бол түлэнхийг гэмтлийн салбарынхан маань авч явж байгаа. Уг би энэ чиглэлээр нарийн мэргэжил эзэмшсэн ч эмчилгээний өртөг өндөр учир хувийн эмнэлэгт хандах хүн харьцангуй цөөн байна. Энэ нарийн мэргэжлээр манай улсад мэргэжлийн эмч бэлтгэгдэхгүй байгаа учир салбар салбартаа нөхөн сэргээх чиглэлээ хариуцаад явж байна л даа.

-Кубад сургууль төгссөн шүдний эмч Монголд олон байдаг гэж дуулддаг?
 

-Тийм ээ, монголчууд Кубыг шүдний эмчээр л төсөөлдөг бололтой. Намайг ч гэсэн шүдний эмч үү ? л гэх юм. Шүдний эмч бол Кубадаа нэг их өндөр зэрэглэлийн эмчид тооцогдохгүй. Анагаахын салбар нь шүдний салбараасаа хол хөгжсөн. Кубад хүний их эмчээр төгссөн хүмүүс нэлээд олон байгаа. Гэхдээ яг нарийн мэргэжлээр төгссөн нь нэг хоёр л бий. Энэ нарийн мэргэжлээр сурах нь хүн бүхэнд олдох боломж биш. Сургалтын төлбөр нь жилийн 12 мянган ам.доллар. Таван жил сурахад 60 мянган доллар. Эдийн засгаас өөр бусад шалгуур нь ч өндөр л дөө.

-Кубын анагаах ухааны салбарын хөгжил ямар түвшинд үнэлэгддэг вэ? 

-Куба улс Латин Америк, Америкийн эрүүл мэндийн салбарт маш олон боловсон хүчин бэлдсэн. Энэ орон 14 хоттой, нэг тусгай муж буюу залуучуудын хоттой. Дээр нь цэргийн анагаах, цагдаагийн анагаахын тусгай сургуулийг нэмээд нийт анагаах ухааны 17 сургуультай, олон сургуультай ч сургалтын чанар нь нэг түвшинд. Би 2002 онд хүний их эмчээр төгсөх жил анагаахын дээд мэргэжлээр 6000 орчим хүн төгссөн. Төгсөгчдийн 30-аад хувь нь гадаадын оюутнууд байсан. Эмчээс гадна дээд мэргэжилтэй сувилагч, шүдний эмч, эрүүл мэндийн салбарын удирдлага, менежментийн чиглэлээр ажиллах дээд мэргэжилтнүүд бэлтгэгддэг.

 

Куба улс анагаахын салбартаа жилд 6000 орчим эмч, мэргэжилтэн бэлтгэдэг

-Нэг жилд 6000 эмч, мэргэжилтэн бэлтгэдэг гэхээр тэдний энэ салбарын бодлого яаж явагдаад байна вэ?
 

-Бүгдийг төрийн бодлогоороо зохицуулдаг. 17 сургуулийнхаа тухайн жилийн хамгийн шилдэг төгсөгчдөөс тус бүр 2-3 оюутныг сонгож, эх орны хамгийн зах хязгаар нутгуудад томилон ажиллуулдаг. Социализмын үед манай улсад ийм систем байсан. Үүнийг би маш зөв зүйтэй бодлого гэж боддог. Тэр төгсөгчид боловсролын хувьд шилдгээ харуулсан бол сурч  мэдсэнээ ажил дээр, хэрэгцээтэй газарт нь хэрэгжүүлж байгаа юм. Манайхаар бол Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сум шиг хамгийн зах хязгаар нутагтаа ажиллуулна. Хязгаар нутагт хамгийн багадаа нэг жил ажилласны дараа тэр 40-50 эмчээ буцааж татаад, гадаадад ажиллуулдаг.

Хаана газар хөдлөлт, үер гэх мэт байгалийн гамшиг болно, эсвэл улс хоорондын гэрээгээр эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ нь хүрэлцээгүй улсад томилж ажиллуулдаг. Тэгэхээр өөрийн орондоо нэлээд хүнд нөхцөлд ажиллаж байсан залуу эмчийг гаднын бас л амаргүй нөхцөлд ажиллуулна. Намайг төгсөх үед Гаити, Пакистанд газар хөдлөлт болж, манай төгсөлтийнхөн ажилласан. Эмч нар багаараа хээрийн эмнэлгүүд байгуулаад, эмнэлгийн бүх төрлийн тусламж үйлчилгээ үзүүлдэг. Ингэж янз бүрийн нөхцөлд ажиллаж жинхэнэ эмч болсон хойно нь татаж авчраад, “Одоо та дуртай нарийн мэргэжлээ сонго” гэдэг. Энэ нь тэр хүний онц төгссөний давуу тал болдог. 

-Одоо Монголоос залуус Кубад сурч байгаа болов уу?

-Монголд одоо ч жил бүр 2-3 хуваарь өгдөг. Куба улс Латин Америкийн анагаахын их сургуулийг 2001-2002 оны үед байгуулсан. Кубын анагаахын сургуулиуд жилдээ 2000-3000 оюутан элсүүлдэг. Манай улсаас жилд 1-2 оюутан авч байсан бол тэр жилүүдэд 5-6 болж нэмэгдсэн шүү. Манайхан ашиглаж чадаагүй тохиолдол байж магадгүй. Засгийн газар хоорондын гэрээгээр сургаж байгаа учир сургалтын төлбөргүй. Түүнээс хувиараа суръя гэвэл төлбөртэй. Төлбөр нь жилдээ 8000-9000 ам.доллар. Зургаан жил 50 мянга гаруй ам.доллараар сурна. Намайг оюутан байхад төлбөрөө төлөөд сурдаг өөр орны оюутнууд зөндөө байсан.

-Төлбөр нь бас л өндөр байна шүү?
 

-Өндөр. Гэхдээ Америк, Англитай харьцуулахад бага гэдэг юм билээ. Хамгийн гол давуу тал нь бүх оюутнуудыг номоор хангадаг. Оюутан бүхэн өөрийн номтой, номоо уншдаг байх нь сургалтын чанарт маш сайн нөлөөтэй. Сургалтын хөтөлбөр нь ер өөрчлөгддөггүй, анх нутагшуулсан Америкийн сургалтын системээр л явдаг. Гэтэл манайх ямар билээ.  Би төгсөж ирээд АШУҮИС-д багшилсан.

Энэ ч сайн, тэр ч сайн гээд газар газрын системийг оруулж, сургалтын хөтөлбөрөө өөрчлөөд л байсан. Кубад бас нэг том давуу тал нь хоёрдугаар курсээсээ оюутнууд багшийгаа дагаад, хүн үзээд, эмчилгээ хийгээд эхэлдэг. Монголд чанаргүй эмч нар бэлтгэгддэг гэх шүүмжлэл их байгаа нь практик дутагдсантай холбоотой. Анагаахын оюутнууд өвчтөн үздэггүй, дадлага хийдэггүй. Дадлагаа муляж дээр хийдэг. Анагаахын хичээлийг хүн дээр хийж байж л толгойд ордог. Манай анагаахын сургалтын систем миний мэдэж байгаагаар ийм байдлаар 3-4 үе гаргалаа.  

-Куба улс анагаахын салбарт жил тутамд бэлтгэгдэж байгаа 3000 гаруй боловсон хүчнээ хаанаа шингээдэг юм бол?

-Куба бол эдийн засгийн хаалттай бүс. Эм, эмнэлгийн хэрэгслийнхээ бараг 90 хувийг дотооддоо үйлдвэрлэдэг. Би 10 гаруй жил Кубын эмнэлэгт ажиллахдаа гаднын хаяг, шошготой эм, тариа огт хэрэглэж байгаагүй. Түлэгдлийг эмчлэхэд маш их эм тарианы тусламж үйлчилгээ шаардлагатай. Улс хэрэгтэй эм, тариагаар нь 100 хувь хангана. Бүр хиймэл арьсны банктай, түлэгдсэн хүнд шууд тэр банкнаасаа гаргаж ирээд арьс нөхөх боломжтой. 2007 онд Сонгдо эмнэлэг байгуулагдахад МRI, компьютер томографийн оношлогоо Улаанбаатарт бараг анхных байсан. Кубад би гуравдугаар курстээ буюу 1998 онд дан эмнэлгүүдэд ажилласан. Тэр үед л МRI, СТ-тэй байсан. Тэгэхээр л анагаах ухааны хөгжил нь өндөр түвшинд байгаа биз. 

 

Улс намайг сургасан ч ашиглаж чадаагүй 

-Та Кубад ямар шатны эмнэлгүүдэд нь ажиллаж байв?

-Монгол эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний гурван шатлалтай бол Куба дөрвөн шатлалтай. Нарийн мэргэжлээр сурч байхдаа Hermanos Ameijeiras гэж Гавана хотын төвд байдаг дөрөвдүгээр шатлалын эмнэлэгт ажилласан. 24 давхар энэ эмнэлгийн 22 давхар нь тэр чигтээ манай Нөхөн сэргээх, гоо сайхны мэс заслын тасаг.

Дөрөвдүгээр шатлалд эмнэлгийн нарийн мэргэжлийн тусламж үзүүлэхээс гадна судалгааны чиглэлээр түлхүү ажилладаг. Жишээлбэл, намайг ажиллаж байхад Пакистанд газар хөдлөлт болж, газар хөдлөлтөд гэмтсэн хүүхдүүдийг онгоцоор зөөж авчраад, хиймэл эрхтэн суулгах мэс заслуудыг улсынхаа зардлаар хийж байлаа. Хөлөө тайруулсан хүүхдүүд эмнэлэгт ирээд алхдаг болоод гарахыг би харсан. Хүүхдүүдэд хагалгааны дараах физик эмчилгээг бүрэн хийгээд, эмнэлгийн коридороор алхуулна.

-Хөдөө хязгаар нутагт нь ажиллаж үзэв үү?

-Оюутан болоод эхний хэдэн жилүүдэд би бүр алс хязгаарт нь ажилласан. Олон газарт солигдон ажиллаад л байлаа. Хаана ч очсон багш нар, эмнэлгийн нөхцөл, тусламж үйлчилгээний чанар нь ижилхэн. Хөдөө би хагалгаанд орно, эх баригч эмч хийнэ. Багш нар хамт байна. Тэгж онол, практикийг хослуулснаар оюутнууд их зүйлийг сурч авдаг. Хэдийгээр би нөхөн сэргээх мэс засалчаар ажиллаж байгаа ч миний ерөнхий эмчийн мэдлэг сайн байгаа, онгирч байгаа юм биш ээ.

-Тэгэхээр Та өөр мэргэжлээр ажилласан ч чадна гэж үү?

-Тийм ээ. Би ерөнхий эмчийн тал дээр хавьгүй илүү бэлтгэгдсэн. Энэ бол Кубын ард түмний ач.

-Та Куба улсад хүний их эмч болоод үргэлжлүүлэн нарийн мэргэжлээр суралцсан талаараа сонирхуулаач?

-Би 2002 оны сургуулийнхаа шилдэг гадаад төгсөгчөөр шалгарч, Фидель Кастрогоос их эмчийн дипломоо авч байлаа. Сургууль болгон нэг гадаад, нэг куба оюутныг шилдэг төгсөгчөөр тодорхойлдог. Анагаахын бүх сургуулийн төгсөлтийн баяр нэг дор болдог. 2002 онд 6000 орчим  төгсөгчид баяраа хамтдаа тэмдэглэсэн. Төгсөлтийн баярт Фидель Кастро өөрөө ирдэг нь залуучуудад улс төрийн үзэл суртлаа явуулдаг л байх.

Тэр нь надад сонин биш, сурах нь чухал. Надад тэр боломж олдсон. Улс надад боломж олгож, эмч болоод ир гэж явуулсан. Би хичээсэн учир зөвхөн их эмч биш, нөхөн  сэргээх, гоо сайхны мэс заслын нарийн мэргэжлээр Анагаах ухааны докторын зэрэг  хамгаалаад  ирсэн. Миний хамгаалсан  сэдэв “Хөхний хорт хавдрын үед нөхөн сэргээх мэс заслыг ийх аргачлал” /oncoplastic surgery/. Энэ эмчилгээний аргачлалаар Хавдар судлалын үндэсний төвийн эмч нартай хамтран хорт хавдрын улмаас хөхөө авахуулах гэж байсан олон хүнийг хөхтэй нь үлдээж, аз жаргал бэлэглэж байсан.

-Дэлхий дээр амь насанд нь халдахаар хамгийн олон завдсан хүн гэж Фидель Кастрог үздэг юм билээ? 

-100 гаруй удаа аминд нь халдахаар завдсан гэдэг байх аа. Тийм учраас харуул хамгаалалт нь маш сайн. Төгсөлтийн баяраас гурван цагийн өмнө биднийг оруулаад хүлээлгэсэн. Арга хэмжээ эхлэхэд Фидель нүүрний эгнээнд, би арын эгнээнд нь сууж таарсан. Хамгаалалтын албаныхан нь бидний хөдөлгөөн болгоныг заагаад их л чанга юм билээ.

-Кубад анагаах ухааны салбар нь ийм хүчтэй байгаагийн нууц юу вэ.  Энэ улс гол орлогоо хаанаас олж байна?

-Анагаах ухаан улсынхаа бодлого, эдийн засагт чухал байр суурь эзэлдэг ч энэ улс аялал жуулчлалаас гол орлогоо олдог. Намайг оюутан байхад 11 сая  хүн амтай байсан Кубад жилд таван сая гаруй жуулчин ирдэг байв. Обама АНУ-ын ерөнхийлөгч  болсноор хоёр улсын харилцаа нээлттэй болж, Америк, Кубын хооронд шууд нислэг нээсэн. Одоо жуулчдын тоо нь бүр ихээр нэмэгдсэн байгаа. Куба далайн амралт, эрэг дагуух цагаан элсээрээ алдартай. Далайн эрэг дагуу 30 гаруй км үргэлжилсэн зочид буудлууд байгуулж, тэндээс орлогоо олдог. Амралтын газрууд нь үнэхээрийн сайхан л даа. Бас нэг бизнес нь өндөр түвшинд сургасан эмч нараа гаднын орнуудад ажиллуулдаг. Нэг эмч ажиллуулахын тулд Куба улсад хамгийн багадаа 3-4 мянган доллар төлнө.

Бэлтгэгдсэн эмч нараа гадаадад ажиллуулж мөнгө олдгийг аль хэдийнэ мэдсэн улс. 1998 онд намайг гуравдугаар курст байхад Монгол Кубын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийн хөтөлбөрт Монгол Улсад Нүдний клиник байгуулна гэсэн заалт оруулсан байсан. Тэр хөтөлбөрийг орчуулах даалгаврыг надад өгсөн юм. Тухайн үед кубууд нэг эмчийнхээ цалинг 2000 ам.доллар гэж байсан. Манай тал эмнэлгээ үнэгүй байгуулаад өгөөч гэдэг. Нөгөө тал эмчийнхээ цалинг 2000 ам.доллар гэсэн учир тохиролцоонд хүрч чадаагүй, тэр биелээгүй. Тухайн үед Америкийн нэг эмчийн дундаж цалин 5000-6000 доллар байсан.  Куба хэдийгээр социалист орон боловч гадаад харилцаагаа маш сайн хөгжүүлсэн.

Намайг сурч байхад 130 гаруй улстай дипломат харилцаатай байсан бол одоо 200 гаруй болсон. Яагаад би тэрийг сайн мэдээд байна гэхээр 2006 онд Эвсэлд үл нэгдэх орнуудын дээд хэмжээний уулзалт Кубад болж, Монгол Улс Ерөнхийлөгчийн түвшинд оролцсон юм. Би Элчин сайдын яамныхаа гүйдэг ажлыг хийлцдэг байсан учир хэдэн орны хэчнээн төлөөлөгч оролцож байгааг маш сайн мэднэ. Монголоос Гадаад харилцааны сайд оролцоно гэж байгаад дараа нь Н.Энхбаяр Ерөнхийлөгч оролцохоор болсон. Тэр чуулганд 60 гаруй орны Төрийн тэргүүн, нийт 130-аад орны өндөр, дээд түвшний төлөөлөгч оролцсон. Улс орнууд тэгж их ач холбогдол өгсөн. Манай улс хоёр жилийн өмнө АСЕМ-ийг зохион байгуулахад 10-аад орны төрийн тэргүүн, нийт 60-аад орны төлөөлөгч оролцсон гэж дуулсан юм байна.

-Тухайн үед Фидель Кастро Төрийн тэргүүн хэвээрээ байсан уу?

-Төрийн тэргүүн байсан боловч яг тэр үед Фидель Кастро өвдөж, дүү нь буюу одоогийн Ерөнхийлөгч Раул Кастро ажлаа хүлээж аваад удаагүй байлаа. Мэдээж улс бүхэн Ерөнхийлөгчөө Төрийн тэргүүн Раул Кастротой уулзуулах хүсэлтэй, бид нар ч ялгаагүй. Раул Хятад, Венесуэл, Хойд Солонгос гээд социалист системийн цөөхөн орны төрийн тэргүүнийг хүлээж авсан. Бид нар Ерөнхийлөгчөө Парламентийн даргад нь бараалхуулсан л даа. Парламентийн дарга гэдэг бол Кубадаа Раулын дараа орох хоёр дахь хүн нь. Тухайн үедээ муугүй гэж л үнэлэгдэж байсан. Тэгэхээр олон улсын харилцаа болон бусад салбарынхаа түвшинд ч Куба том байгаа юм.

-Ядуус ихтэй биз дээ?
 

-Ядуурал, хүний эрх зөрчигдөх зэрэг асуудал байдаг нь нууц биш.

 

 

Гоо сайхны мэс засалчийн дипломтой эмч Монголд нэг л байна

-Монголд Тантай ижил гоо сайхны мэс засалч хэр олон байгаа вэ?

-Нөхөн сэргээх гоо сайхны мэс засалчийн диплом Монголд нэг л байгаа. Тэр нь энэ байна гээд албан өрөөнийхөө хананд өлгөсөн дипломыг заав.

-Кубын анагаах ухааны салбараас Монголд хамгийн түрүүнд хэрэгжүүлээсэй гэж боддог зүйл тань юу вэ?

-Монголд эмч нар ажлын алдаа гаргасан тухай мэдээлэл нэлээд гардаг. Манайд эмч бэлтгэж байгаа улсын  болон хувийн  сургуулийн сургалтын чанар сул байгаа учир эмч нар маань зарим нэг алдаа гаргаад байна.

-Яагаад тэр вэ? 

-Яагаад гэхээр Кубад нэгдүгээр курсээс нийт оюутнуудын 20-30 хувь нь шалгалтандаа тэнцэхгүй хасагддаг. Эмч болохын тулд олон хэцүү  шалгалт, шүүлтүүрийг давж гарч байгаа нь хайнга, хяналтгүйгээс гардаг алдааг сургуульд байхад нь зааж, засаж залруулах үндэс байх. Нэг жишээ хэлэхэд биднийг нэгдүгээр курст ороод  байхад “Тархины цус харвалттай олон жил хэвтэрт байсан.

Ар гэрийнхэн нь тэр хүнийг эмчлүүлэх бүхий л арга хэмжээг авсан боловч үр дүнгүйг ойлгоод, цөхрөнгөө барсан. Эцэст нь эмнэлэгт хандаж, “Бид гомдолгүй, хувь тавиланг нь эмнэлгийн аргаар шийдэж өгөөч” гэж эмчээс гуйдаг. Ийм кино үзүүлээд, “Энэ тохиолдолд Та яах вэ?” гэж асуусан. Нэгдүгээр курсийн оюутанд ямар ч ойлголт байхгүй, гуйлтыг нь хүлээн зөвшөөрнө л гэдэг юм билээ.

-Зөвшөөрөх ёсгүй байсан уу?

-Зөвшөөрч болохгүй. Тийм ойлголтыг оюутанд анхнаас нь суулгадаг. Эмч хүн өвчтөний эцсийн мөчийг хүртэл өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж, эмчилгээгээ хийх ёстой. Манай анагаахын сургуульд ч ийм хичээл ордог. Ямар ч тохиолдолд хүний амь аврахын төлөө эцсийн мөч хүртэл явах ёстойгоо ойлгосон хүнийг эмч гэж хэлнэ. Би хоёрдугаар курсээсээ багшийгаа дагаад хагалгаанд орсон. Чихрийн шижинтэй хүн, нярай хүүхэд ямар байдаг гэх мэтээр бүх тохиолдолд ажилласан. 

-Та Монголд ирээд хаана ажиллав. Сурсан мэдсэнээ амьдралд хэрэгжүүлэх ямар боломж байсан бэ? 

-Би ирснээсээ хойш АШУҮИС-д таван жил багшилсан. Кубын сургалтын арга барилаар шаардлага тавихад оюутнууд хүлээж авах янзгүй. Ер нь эмч болно гэдэг бол дүрэм журамтай. Арай цэрэг биш, гэхдээ дэгтэй байх ёстой. Тэгж байж хүний эрүүл мэндийн төлөө ажилладаг. Яг үнэнийг хэлэхэд би хатуухан багш байсан.

-Чангалуулж байсан оюутнууд одоо юу гэдэг бол?

-Сургуулиа төгссөн хойноо “Таны хичээл л үлдсэн шүү” гэх оюутнуудтай таарч л байсан. Би мэс заслын багш. Бид нар дадлагаа Гуравдугаар эмнэлэгт хийдэг. Би оюутнуудаа дагуулаад өвчтөн үзээд явж байтал нэг өдөр тасгийн эрхлэгч дуудаад “Юу хийгээд яваад байна аа, нөхөр минь” гэлээ. “Хичээл орж байна” гэсэн чинь “Тийм юм байхгүй, наадах чинь өвчтөний хувийн мэдээлэл” гэж байна. Эмч нар хүнийг чагнаж, дарж үзэж байж л сурдаг юм. Тэрнээс хойш оюутнуудаа дахин дагуулж явах эрхгүй боллоо. Танхимд компьютерт харуулж хичээлээ заадаг. Манайд сургалтын ихэнх хувь нь танхимын  сургалт байгаа учир алдаа гараад байна. Кубад зургадугаар курсын оюутан эмчээр ажиллаж, жижүүрт гарч, эмчийн хагас сарын цалин авдаг. Би сард 300 гаруй песоны цалинтай баян оюутан байлаа.

Монголчууд удахгүй чихрийн шижинтэй хүний хөлийн шархлаанд хийдэг тариатай болно

-Та одоо Кубатай харилцаа холбоотой байдаг уу?

-Холбоотой. Манай улсын Элчин сайдын яам Кубад байдаг. Энэ бол маш их ач холбогдолтой. Элчин сайдын яамны оролцоо, хөөцөлдөлгөөтэйгээр манай улс чихрийн шижинтэй өвчтөний хөлний шархлаанд хэрэглэдэг тариаг оруулж ирэх гэж байна. Маш өндөр үнэтэй тариа. Дэлхийн хэмжээнд байгаа ганц тариа нь юм. Дээр нь уушгины хорт хавдрыг эмчилдэг вакцин байна. Өнгөрсөн хавар Кубын төлөөлөгчид Монголд ирж, Эрүүл мэндийн яаманд уулзалт болсон. Монголчууд бид чихрийн шижинтэй өвчтөнд зориулсан тариатай болоход ойрхон байна. Өндөр өртөгтэй ч, хэрэглэсэн хүндээ гайхалтай үр дүнтэй.  Гаднаас Монголд шинэ эм оруулж ирэхэд эмийн бүртгэлжүүлэлт гэж нэлээд шат дамжлагатай ажил байдаг юм байна.

-Та хоёр улсын Засгийн газрын гэрээгээр сурч ирээд улсын эмнэлэгт ажиллах ёстой биш бил үү?

-Уг нь тийм. 2007 онд би сургуулиа төгсөж ирээд Эрүүл мэндийн  сайд, Эрүүл мэндийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга нартай дипломоо барьж очоод уулзсан. “Би засгийн газар хоорондын гэрээгээр сураад ирлээ. Одоо хаана ажиллах вэ?” гэж асуутал сайд “Ямар гоё юм бэ гээд, Та өөрөө л ажлаа ол” гэсэн. Би их гайхсан. Хайран юм, улс намайг сургасан ч ашиглаж чадаагүй. Улс намайг яах гэж явуулсан юм, ард иргэд энэ  мэргэжлийн тусламж үйлчилгээ авъя гэхэд би тэнд л байх ёстой байсан юм. Улс гадаадад төгсөөд ирсэн мэргэжилтнүүдээ ашиглаж чадахгүй байгаа нь харамсалтай. Нэгдсэн мэдээллийн систем бүртгэл байхгүй, эргээд тооцох хариуцлагын тогтолцоо ч байхгүй.

-Анагаахын дээд сургуульд багшилж байсан учир хагалгаа хийх боломж олдоогүй юу?

-Цөөхөн боловч хагалгаа хийсэн. Эмнэлгийн дарга хориглоогүй бол илүү олныг ч хийх байсан байх. Багшилж байхдаа би Гуравдугаар эмнэлэгт хэвлийн хагалгаа, өөх сорох хагалгаа, хөхний хагалгаа зэрэг гоо сайхны хамгийн эхний хагалгаануудыг зорьж хийсэн юм. Улсын эмнэлэг миний ажлыг гоо сайхны хагалгаа улсад хэрэггүй  мэт ойлгосон. Гэтэл нөхөн сэргээх мэс засал нь ажлын минь бараг 70-80 хувь. Дараа нь “Гурван гал” эмнэлэг, ХСҮТ-д хэсэг ажиллахдаа хорт хавдрын улмаас өрөөсөн хөхөө авахуулсан хүнд нөхөн сэргээх мэс засал хийсэн.

-Та яагаад нөхөн сэргээх  гоо сайхны мэс засалчийн нарийн мэргэжлийг сонгосон бэ?

-Энэ мэргэжлийг гадаадын оюутнуудад сонгуулдаггүй. Намайг ерөнхий мэс засалч, хүүхдийн эмчийн нарийн мэргэжил сонго гээд байсан. Би мэргэжил дээшлүүлэх өргөдөлдөө таван төрлийн нарийн мэргэжил дурдсанаас гоо сайхны мэс заслыг нэгдүгээрт бичсэн. Хоёрдугаарт эх барих, эмэгтэйчүүд, гуравт ерөнхий мэс засал, дөрөвт нь хүүхдийн эмч гэж бичсэн байсан. Эднээс л аль нэгийг нь сонгох ёстой. Эрүүл мэндийн сайд гарын үсэг зурж зөвшөөрөл өгсний дараа “Сайд аа, Бат-Эрдэнэ эмчид аль мэргэжлийг нь өгөх юм бэ? гэж асуухад нэгдүгээрт бичсэнийг нь л өгчихгүй юү гэсэн” гэж Эрүүл мэндийн яамны мэргэжилтэн нь надад хэлж байсан.

-Гоо сайхны мэс засалчийг яагаад нэгдүгээрт бичсэн юм бол?

-Зургадугаар курст байхдаа би гоо сайхны мэс засалд оролцсон. Хөх өргөх тэр хагалгаа сонирхолтой санагдсан учир энэ чиглэлийг сонирхох болсон. Өөр дарааллаар бичсэн бол түүгээрээ л сурах байж. Тэгэхээр хүнд бас хувь тавилан гэж байдаг бололтой. Миний өргөдлийн хариу гарах хүртэл би гурван сар хүлээсэн. Амралтаараа Монголдоо ирээд, ямар хариу ирэх бол чих тавиастай. Баяртай мэдээ дуулаад би Куба руу буцсан даа.

 

Хөхөнд силикон шахах нь эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэйг тогтоогоод 1980 оны эхээр хориглосон


-Та УБ-Сонгдо эмнэлэгтээ 6-7 жил ажиллажээ. Хувийн эмнэлэгт ажиллахад ямар байна?

-Хувийн эмнэлэгт “Чи чаддаг юм бол хий” гэдэг. Хувийн эмнэлгийн эмчийг хүн сонгож ирдэг. Энэ бол миний ажил, мэргэжлийн үнэлгээ. Ний нуугүй хэлэхэд би 2-3 нэртэй болчихож. “Мөөм” Бат-Эрдэнэ, “харвин” Бат-Эрдэнэ гэж нэр байна/инээв/.  Хүмүүс ихэнхдээ найз нөхөд, бие биеэсээ сонсож манай эмнэлэгт ирдэг. “Та тэрэнд хагалгаа хийсэн байна лээ” гэж ярина. “Үгүй, би танихгүй ээ” л гэдэг. Яагаад гэвэл өвчтөний мэдээлэл нууц. 

-Өнөөдөр танаас гадна манай улсад гоо сайхны мэс заслыг ямар хүмүүс хийж байна вэ?

-Монголд одоогоор олон  улсын түвшний пластик мэс  засалчаар нарийн мэргэжлийн эмч бэлтгэхгүй болохоор нүд, шүд, мэс заслын эмч нар өөрийн сонирхлоор, эсвэл гурван сарын курст суугаад л  гоо сайхны хагалгаа хийгээд байдаг. Нэг талдаа хууль бус, хяналтгүй байгаагийн шинж. Нөгөөтэйгүүр гурван сарын курст суусан гэрчилгээ харуулахаар  хяналтын  байгууллага  нь нарийн мэргэжлийн диплом, курсын дипломын ялгааг олж харахгүй байгаа нь харамсалтай. Гадны оронд бол гурван сарын курст суусан хүн гоо сайхны хагалгаа хийж байвал шууд л шүүхэд дуудагдах ноцтой үйлдэл шүү. Жирийн нэг гоо сайхны салон ботокс, дүүргэлт хийдэг. Ийм ажилбаруудыг мэргэжлийн гоо сайхны эмч хийх ёстой бөгөөд Америкт бол тусгай зөвшөөрөл авдаг юм.

-Мэргэжлийн бус хүнээр ийм ажилбарыг хийлгэснээр гарах сөрөг үр дагавар нь юу вэ?

-Би нүүрэнд хэчнээн ширхэг булчин ямар үйлчилгээтэй, ямар үйлдэл хийж үрчлээс бий болгож байгааг номыг нь үзсэн учир мэднэ. Хоёрдугаарт, ботоксыг ямар хэмжээгээр тарих тунг тохируулна. Ботокс гэж тариа үрчлээг тэнийлгэдэг гэж ярьдаг. Эсрэгээрээ ботокс нүүрний булчинг суллаж, агшилтыг зогсоодог юм. Манайд нүүрний ямар ч хувиралгүй  болсон нэг хүн хандсан. Ботокс хийлгэсэн хүн нь хийсэн хүнээ дагуулаад ирсэн. “Чи эмч үү? гэж асуухад “Үгүй ээ, гоо сайхны салонд ажилладаг”.  Ямар тунгаар хийсэн бэ? гэхэд “Хоёр бүтнийг нэг талтай тарьсан” гэсэн.  “Бухын доз”-оор хийчихсэн байсан. Нэг бүтнийг нэг хүнд хийхэд цаана нь үлддэг юм. Тун ихэдсэн учир аман дотор нь шархлаа үүсэж, нүүр нь инээх, уурлахад ямар ч хувирал үзүүлэхгүй болчихдог. Ботоксын нэг онцлог нь тарьсан л бол буцааж авах боломжгүй, үйлчлэл нь гартал дор хаяж зургаан сар хүлээхээс өөр аргагүй.

-Та одоо ямар хагалгаанууд хийж байна вэ?

-Хувийн эмнэлэгт нөхөн сэргээх хагалгаануудаас илүүтэй гоо сайхны хагалгаа хийлгэх хүмүүс илүү хандаж байна.

-Имплант хийлгэхэд эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй юү?

-Үгүй. Эрүүл мэндэд ямар ч сөрөг нөлөөгүй. Энэ хагалгааг хийлгэж, хөхнийхээ унжсан хэсгийг засуулах хүсэлтэй бол хагалгаа хийлгэж болно. Биеийн гоо сайхны хагалгааг хүссэн хүн хийлгэх боломжтой.

-Биеийн гоо сайхны хагалгаа гэдгийг Та тайлбарлаж өгөөч?

-Биеийн гоо сайхны хагалгааны ихэнх  хувийг “УБ Сонгдо” эмнэлэгт хийж байна. Гоо сайхны мэс заслыг нүүрний хэсгийнх, биеийн хэсгийнх гэж ангилдаг. Биеийнх гэдэг нь биеийн галбир засах хагалгаанууд. Жишээ нь, хөх томруулах, хөх жижигрүүлэх, унжсан хөхийг өргөх, өөх соруулах, харвингийн хагалгаа гэх мэт хагалгаа хийдэг.

-Өөх соруулах хагалгааг илүүдэл жин ихтэй хүмүүс хийлгэдэг үү?

-Илүүдэл жинтэйгээс гадна арьс нь хэт их унжаагүй, булчингийн сулралгүй байх ёстой. Илүүдэл өөхийг нь соруулж авах учир харьцангуй хөнгөнд тооцогдох хагалгаа. Хялбар хагалгаа биш, гэхдээ харвингийн хагалгаанаас хөнгөн. Тарган хүн л болгон өөх соруулах боломжтой мэтээр ойлгодог нь буруу. Хэт их тарган бол хэвлийн хагалгаа болно. Өөхийг нь авахаас гадна арьсны унжилтыг давхар авдаг. Монголчилбол харвингийн хагалгаа юм.

-Хөхөө томруулах гэж янз бүрийн зүйл хөхөндөө шахуулаад эрүүл мэндээрээ хохирсон тухай сонсогддог. Энэ ямар учиртай юм бэ?

-Яг ийм асуудлаар надад арваад хүн хандсан. Нэгдүгээрт, мэргэжлийн бус. Хоёрдугаарт, баталгаагүй, зориулалтын бус шингэн зүйл биед шахаж байна. Бид бол эмнэлгийн нөхцөлд ашиглах зориулалттай, тарилга биш суулгацуудыг хэрэглэдэг. Хүмүүсийн дунд “хөхөндөө силикон шахуулжээ” гэдэг ойлголт байдаг. Шахдаг тухай ойлголт огт байхгүй. Зориулалтын суулгацыг хөхнийх нь ар талд хийж өгөхөд хөхний хэмжээ томорч, хэлбэр нь засагддаг.

-Хөхөндөө суулгац хийлгэвэл хүүхэд төрүүлж болохгүй юү?

-Ямарч асуудалгүй хүүхэд төрүүлнэ, хүүхдээ хөхүүлнэ. Манайд хөхөндөө суулгац хийлгэсэн хүмүүсийн дунд төрөөд, хүүхдээ хөхүүлээд хүүхэд нь том болчихсон хүмүүс зөндөө бий. Энэ бол шийдэгдчихсэн асуудал. Өчигдөр /өнгөрсөн лхагва гарагт/ надад үзүүлсэн хүн “10 гаруй жилийн өмнө гуравдугаар хороололд байдаг нэг газарт мэргэжлийн бус хүнээр, баталгаагүй, зориулалтын бус шингэн зүйл  хөх рүү нь шахсан” гэж байна. Тэр хүний хөх хааяа өвддөг, тэмтрэхэд бэрсүү мэдрэгдэж байна. Нэг хэсэг Буриадаас хүмүүс ирж, баахан баталгаагүй үйлчилгээ үзүүлсэн шиг байгаа юм. Надад ийм 2-3 хүн үзүүллээ.

-Тэр хүнд одоо ямар арга хэмжээ авах вэ?

-Мэс заслын аргаар тэр зүйлийг авна, шинжилгээнд өгнө. Шинжилгээгээр гайгүй гарвал тэр хүний аз. Ямар нэг хорт хавдрын шинж илэрвэл дараа дараагийн асуудлууд яригдана.

-Тэгэхээр хөхөнд силикон шахна гэдэг ойлголт байж болохгүй гэж Та хэлээд байна уу?

-1970-аад оны сүүлч хүртэл хөхөнд силикон шахдаг байсан. Энэ нь эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэйг тогтоосноос хойш 1980 эхээр шингэн силиконыг хориглосон. Силикон нь биед орж, эдүүдтэй наалдаад хавдар үүсгээд байсан. Америкийн FDA /Food and drug administration/ буюу манайхаар бол Мэргэжлийн хяналтын газар нь. Тэр байгууллагаас л зөвшөөрөгдөөгүй имплантыг хэрэглэж бараг л болохгүй. Манайх FDA-ы зөвшөөрөлтэй Америкийн имплантууд хэрэглэдэг.

-Цаг зав гарган ярилцлага өгсөн Танд баярлалаа.
 

 

Санал болгох

Хавдар судлалын үндэсний төвийн Мэс заслын тасгийн зөвлөх эмч, Анагаах ухааны доктор, профессор Я.Эрдэнэ-Очирыг “GoGo Cafe”-ны зочноор урилаа. Хавдар судлалын үндэсний төв одоогийн байрандаа орох үетэй зэрэгцэн ажлын гараагаа эхэлснээс хойш, өнөөг хүртэл олон олон чадвартай мэс засалчдыг төрүүлж, олон мянган хүний алтан амийг аварсан энгүй ачтан, эгэл даруу мэс засалч. Бид улс орны хөгжилд хувь нэмэр оруулж буй бизнес эрхлэгчдийг баялаг бүтээгч гэдэг. Хүнд амьдрал бэлэглэгч мэс засалчид ч мөн адил баялаг бүтээгч төдийгүй Монголын баялаг юм. Тэдний хийсэн мэс засал болон эмчилж, эрүүлжүүлсэн хүмүүс энэ нийгэмд ямар хувь нэмэр оруулсныг мөнгөн дүнгээр илэрхийлэх аргагүй. Мэс засалч Я.Эрдэнэ-Очирыг 2018 оны гуравдугаар сард “Профессор”-ын үнэмлэхээ гардах ёслолын үеэр түүний шавь нарын нэг, Хавдар судлалын үндэсний төвийн ерөнхий захирал, элэгний нэрт мэс засалч Ж.Чинбүрэн “Зөвхөн ашигт малтмалыг баялаг гэж хэлэхгүй. Олон жил ажилласан мэдлэг, туршлагатай тан шиг эмч нар Монголын баялаг” хэмээн хэлсэн нь түүний уйгагүй хөдөлмөрийг үнэлсэн, эзнээ олсон тодорхойлолт байв.

Я.Эрдэнэ-Очир: Улс мэс засалчдын хөдөлмөрийг дэндүү үнэгүйдүүлж байна

2018-05-21 2812 Дэлгэрэнгүй
Орон нутгийн иргэдийн хөгжлийг дэмжих “Нутгийн шийдэл” ТББ-ын тэргүүн Цэдэвдамбын Оюунгэрэлийг “GoGo Cafe”-ны зочноор урилаа. 2012-2016 оны Парламентад УИХ-ын гишүүн, ССАЖ-ын сайдаар ажиллаж байсан тэрбээр 2016 оны сонгуульд ялагдчихаад “Ногоон нүдэн лам” романыхаа хоёрдугаар дэвтрийг бичих цаг гарлаа хэмээн, шууд ажилдаа орж, 2017 оны арванхоёрдугаар сард “Жаран цагаан хонь” хэмээх шинэхэн романаа удтал хүлээсэн уншигчдын гарт тавьж байв.Нөхөртэйгээ хамтран бичиж 2008 онд хэвлүүлсэн “Ногоон нүдэн лам” романыг шимтэн уншсан олон мянган уншигчдын хүлээлт хийгээд урмыг “Жаран цагаан хонь” хугалаагүй бөгөөд худалдаанд гарснаас хойш өнөөг хүртэл номын дэлгүүрүүдэд бестселлерийн жагсаалтаас буугаагүй байна. 
Ц.Оюунгэрэл 2017 оны арваннэгдүгээр сараас эхлэн “Жорлонгоо өөрчилье” төсөл санаачилж, иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах орчин нөхцөлийг хангуулахын төлөө ажиллаж буй юм.

Ц.Оюунгэрэл: Би байгаа мөнгөндөө тааруулан өөрийгөө бүрэн дайчлах зарчмаар л ажиллаж, амьдарч ирсэн

2018-09-30 128 1809 Дэлгэрэнгүй
Монос группийн гүйцэтгэх захирал Х.Анандтай кофе уунгаа хөөрөлдөв. Тэр бол хоёр дахь үеийн бизнес эрхлэгчдийн төлөөлөл. Социализмаас ардчилалд шилжсэн, алдаа оноотой, шуургатай он жилүүдэд бизнесээ эхлүүлсэн мөс зүсэгчид хүүхдүүдэдээ ажлаа хүлээлгэн өгчээ. Улс төр, эдийн засгийн маш тогтворгүй, таамаглахад бэрх үед компаниа байгуулсан гавьяатнууд одоо зөвлөхөөр ажиллан, залуусыг бизнесийн тэргүүн шугамд сойж байна. Х.Анандын үеийнхний ялгаа нь ЗХУ-д биш харин АНУ, Канад гэх мэт барууны орнуудад дээд боловсрол эзэмшин, Англи хэлийг бүрэн эзэмшсэн, олон орноор аялж, хөгжлийн түүхийг холоос биш ойроос судалсан. Товчоор бол юм үзэж, нүд тайлсан, эрч хүчтэй залуус. Бүгдийг тэгээс эхлүүлсэн эхний үеийнхний бизнесийг дараагийн түвшинд гаргах нь шинэ удирдагчдын үүрэг.

Х.Ананд: "Монос" гэр бүлийн компани мэт боловч үйл ажиллагаа, цар хүрээгээрээ олон нийтийн компани болчихсон

2018-11-05 90 812 Дэлгэрэнгүй
“Хурд” хамтлагийн гитарчин, хөгжмийн зохиолч Монгол Улсын гавьяат жүжигчин Дамбын Отгонбаярыг “GoGo Cafe”-ны зочноор урилаа. “Чи минь байгаа болохоор” нэртэй уран бүтээлийн тайлан концертоо энэ сарын 23, 24-ний өдөр UB Palace-д тоглохоор бэлтгэж буй түүний их ажлын хажуугаар хэсэг зуур ярилцсанаа Уншигч танд хүргэж байна. 

Хүрэн форм өмссөн хөдөөгийн бүрэг даруу бор хүү хотын дунд сургуульд орж, арын ширээнд чимээгүйхэн суудаг байв. Ашгүй, сургуулийн урлагийн үзлэг болж ухаан орохоосоо “балбасан” банзан гитар тоглож сурснаа гайхуулах боломж олдлоо. Ангийнхан ч бүчээд авлаа. Урлаг, хөгжим ямар агуу болохыг тэр анх сургуульд ороод л мэдэрсэн нь энэ байв. 

Д.Отгонбаяр “Чи минь байгаа болохоор” концертдоо 10 жилийн ангийнхаа 21 сурагчийг урьжээ.

Д.Отгонбаяр: Өөрийгөө ялж чадвал жинхэнэ утгаараа амьдарч байна гэсэн үг. Би одоо л амьдарч эхэлж байна

2018-11-14 41 3283 Дэлгэрэнгүй

Дээшээ